Kuzey Makedonya’da 2025 yılında mahkemelerde kayda geçen çocuk mağdur sayısı bir önceki yıla göre yüzde 118 arttı.
Çocuk Suçluluğunun Önlenmesi ve Çocuk Adaleti Devlet Konseyi Başkanı Prof. Dr. Gordana Lajetiç, çocukların şiddetten korunması için ailelerin desteklenmesi, risklerin erken belirlenmesi ve belediyelerin önleyici çalışmalara daha fazla katılması gerektiğini vurguladı.
Lajetiç, düzenlediği basın toplantısında, Meclis tarafından kabul edilen 2025 Yılı Çocuk Hakları ve Çocuk Suçluluğu Raporu’nun sonuçlarını kamuoyuyla paylaştı.
Akran zorbalığı ve internet üzerinden gerçekleştirilen şiddetin giderek daha fazla önem kazandığını belirten Lajetiç, çocuk mağdurların zamanında tespit edilmesinde ve ailelerin desteklenmesinde ciddi eksiklikler bulunduğuna dikkat çekti.
Mahkemelerde kaydedilen çocuk mağdur sayısında yüzde 118 artış
Rapora göre 2025 yılında İçişleri Bakanlığı 694, savcılıklar 629, mahkemeler 404 ve sosyal hizmet merkezleri 334 çocuk mağdur kaydetti.
Mahkemelerde kayda geçen çocuk mağdur sayısı, 2024 yılına kıyasla yüzde 118 yükseldi.
Ancak Lajetiç, bu artışın yalnızca mağduriyetlerin çoğalmasıyla açıklanamayacağını, çocuk mağdurların doğru belirlenmesine yönelik eğitimlerin ve kayıt sistemindeki iyileştirmelerin de sonuçlara yansıdığını belirtti.
Önceden bazı mahkemelerin çocuk mağdurlara ilişkin verileri bildirme yükümlülüklerinin bulunmadığını düşündüklerini ifade eden Lajetiç, yeni çalışmalar sayesinde daha gerçekçi bir tablonun ortaya çıkmaya başladığını söyledi.
Polise çağrılan çocuk sayısı 1.201’e geriledi
2025 yılında polis merkezlerine çağrılan ve yasayla ihtilaf hâlinde olduğu kaydedilen çocuk sayısı 1.201 oldu. Bu sayı, 2024’teki 1.246 çocuğa kıyasla yaklaşık yüzde 4 azaldı.
Buna karşılık kabahat işlediği kaydedilen çocukların sayısı 2024’e göre yüzde 54 arttı. Ancak bu sayı 2023 yılına kıyasla yüzde 31 daha düşük seviyede kaldı.
Raporda, risk altındaki çocuk sayısında görülen yüzde 50’lik düşüşün ise doğrudan koşulların iyileştiği anlamına gelmediği vurgulandı. Söz konusu değişimin, 2024 yılında yapılan yasal düzenlemelerle yaş gruplarının ve veri toplama yöntemlerinin değiştirilmesinden kaynaklandığı belirtildi.
Çocuklarla görüşme için yalnızca üç özel oda bulunuyor
Ülke genelinde polis merkezlerinde çocuklarla görüşme yapılmasına uygun özel donanımlı yalnızca üç oda bulunduğu açıklandı.
2025 yılında bu odalarda sadece 16 çocukla görüşme gerçekleştirildi. Bu sayı, polis merkezlerine çağrılan çocukların yaklaşık yüzde 1,2’sine karşılık geliyor.
Öte yandan polis işlemleri sırasında avukat desteğinden yararlanan çocukların oranı 2024’te yüzde 32 iken, 2025’te yüzde 49’a yükseldi.
Sosyal hizmet merkezleri aracılığıyla avukat desteği alan çocuk sayısı ise aynı dönemde 73’ten 16’ya geriledi.
Çocuk mağdurlar için Barnahus modeli önerisi
Lajetiç, çocuk mağdurların korunması amacıyla Barnahus modelinin en kısa sürede uygulanması gerektiğini belirtti.
Bu modelde çocukların farklı kurumlara götürülmesi yerine, polis, sosyal hizmet uzmanları, sağlık çalışanları ve diğer ilgili meslek gruplarının çocuk dostu bir ortamda koordineli çalışması hedefleniyor.
Böylece çocukların yaşadıkları olayları farklı kurumlarda tekrar tekrar anlatmak zorunda kalmalarının ve ikincil mağduriyet yaşamalarının önüne geçilmesi amaçlanıyor.
“Çözüm cezai sorumluluk yaşını düşürmek değil”
Basın toplantısında cezai sorumluluk yaşının 14’ten 13’e indirilmesi yönündeki tartışmalara da değinen Lajetiç, çözümün yaş sınırını düşürmekten ziyade sorunlara erken müdahale etmek olduğunu söyledi.
Lajetiç, “Çözüm yalnızca cezai sorumluluk yaşını düşürmek değil, bir sorunu ilk fark ettiğimiz anda ne yaptığımızdır.” ifadelerini kullandı.
Ailelerin ve sosyal hizmet merkezlerinin erken aşamada sürece katılmasının, çocukların tutuklama veya hapis gibi ağır yaptırımlarla karşılaşmadan desteklenmesini sağlayabileceğini belirtti.
Zamanında müdahale edilmeyen akran zorbalığı ve şiddet mağduru çocukların ilerleyen süreçte suça sürüklenebileceğine de dikkat çekti.
Belediyelere daha fazla sorumluluk çağrısı
Devlet Konseyi Başkanı, çocuk suçluluğunu önlemeye yönelik belediye konseylerinin daha etkin çalışması gerektiğini vurguladı.
Bazı belediyelerde bu yapıların oluşturulduğunu ancak zamanla faaliyetlerinin azaldığını belirten Lajetiç, yerel yönetimlerin mevcut yasal yükümlülüklerini yerine getirmesi gerektiğini söyledi.
Ayrıca sosyal hizmet uzmanları, polisler, avukatlar, savcılar, hâkimler ve çocuklarla çalışan diğer meslek grupları için ortak eğitimlerin artırılmasını istedi.
Yeni ulusal strateji 2027’de hazırlanacak
Raporda, 87 kurumdan toplanan veriler ve 40 farklı gösterge üzerinden çocuk hakları ile çocuk suçluluğuna ilişkin değerlendirmeler yapıldı.
Lajetiç, kurumlar arasındaki veri paylaşımının iyileştirilmesi, çocuklarla çalışmaya yönelik eğitim almış avukatların güncel listesinin oluşturulması ve arabuluculuk gibi alternatif yöntemlerin daha yaygın kullanılması gerektiğini ifade etti.
Rapordan elde edilen bulguların, 2027 yılında hazırlanması planlanan yeni Çocuk Suçluluğunu Önleme ve Çocuk Adaleti Ulusal Stratejisi’ne temel oluşturacağı bildirildi.
