![](https://timebalkan.com/wp-content/uploads/2016/05/krgzstn-595x294.jpg)
Radyo ve Televizyon Üst Kurulu (RTÜK) tarafından bu yıl Kırgızistan ve Kazakistan’da düzenlenen “8. Gelecekle İletişim Çalıştayı” için yola çıkıyoruz. Üsküp’ten 4 saat ileride olan Kırgızistan’ın başkenti Bişkek’e 5 saatlik bir uçuştan sonra yerel saat ile 05:00’da varıyoruz. Kırgızistan Orta Asya’da yer alıp kuzeyde Kazakistan, batıda Özbekistan, güneybatıda Tacikistan ve güneydoğuda Çin Halk Cumhuriyeti’yle komşu olan bir ülke. Ülkenin nüfusu 6 milyon olup bunların %85’i Müslüman kalan %15’i ise diğer dinlere mensup. Özbekistan, Kazakistan, Kırgızistan ve Çin’in Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nin merkezi kısımlarını kapsayan 1 milyon km²’lik Tanrı Dağları Kırgızistan’ın %95’ini meydana getiriyor.
Kımızı (at sütü) ekşitmek için ağaçtan yapılan dövece Bişkek denirmiş. Bişkek, Ala Too’ların yani Ala Dağların eteklerinde kurulmuş. Etrafınızda döndüğünüzde mayıs ayının sonu olmasına rağmen uzaklarda Ala Dağların karla kaplı tepelerini görüyorsunuz. Geniş caddelerden geçerek Sovyet ruhlu üniversite, opera, devlet binaları eşliğinde Cumhurbaşkanlığı Konutunun ve Manas’ın at üzerindeki heykelinin bulunduğu Ala – Too Meydanı’na geliyoruz. Yol kenarlarında buğdaydan yapılan ve harareti alan “maksım şoro” ile “tan” isminde gazlı ayran satılıyor. Bişkek’li arkadaşımız Ayperi’yle sohbet ederken Bişkek’te bulunan “Erkindik Bulvarı’nın” dünyanın en uzun parklarından biri olduğunu öğreniyoruz.
Manas Meydanı’nın ardından Kırgızistan Türkiye Manas Üniversitesi’nde (KTMÜ) lahana ve patatesi bol “borş” çorbasını içip at etinin de tadına baktıktan sonra üniversitenin girişinde Osmanlı mimarisiyle inşa edilen “Abdülkerim Satuk Buğra Han” Camii’nde Cuma namazını kılıyoruz. Farklı ve uzak bir coğrafyada aynı kıbleye durmanın vermiş olduğu huzurla kalabalık içerisinde yavaş yavaş ilerliyoruz. Cuma çıkışı Basın Yayın ve Enformasyon Genel Müdür Yardımcısı İsmail Mansur Özdemir ile tanışıp Üsküp’ü yâd ettikten sonra KTMÜ’nde İletişim Fakültesi Gazetecilik Bölümü Başkanı Bakıt Orunbekov’dan Kırgızistan’daki gazetecilik hakkında bilgi alıyoruz. Kırgızistan’da gazetecilik yapmanın çok kolay olduğunu ifade eden Orunbekov 2 binden fazla yayının varlığından bahsediyor. Yayınların %70’inin zorunlu olarak Kırgızca diğer %30’unun ise Rusça veya farklı dillerde olabileceğini söylüyor. Basın özgürlüğünün gelişmiş olduğunu fakat bunu kötüye kullanan gazetecilerin devlet adamlarıyla mahkemelik olduğunu belirtiyor. Kırgızistan’da biri resmi olmak üzere 3 devlet gazetesi, 3 devlet televizyonu ve 1 resmi haber ajansı bulunuyor. Devlet organlarının medya sektörünün sadece %10’unu kapsadığını sözlerine ekliyor Bakıt Orunbekov.
İkinci günkü ilk durağımız Bişkek dışında kalan Ata Beyit (Atalar/Babalar Mezarlığı) oluyor. Burada 1936 – 38 yılları arasında Stalin’in emriyle öldürülen 137 Kırgız aydın ve önderinin toplu mezarı bulunuyor. Şehit edilenlerin arasında Cengiz Aytmatov’un babası Törekul Aytmatov da var. Onca yıl babasının mezarından habersiz yaşamış Cengiz Aytmatov. 1991 yılındaki bağımsızlıkla birlikte yapılan kazılar sonucu katliam ortaya çıkmış. Cengiz Aytmatov yılı ilan edilen 2008 yılında vefat eden Aytmatov da atalarının arasına defnedilmiş. 7 nisan 2010 yılında Cumhurbaşkanına karşı halk ayaklanmasında öldürülen 80 gencin mezarı da burada bulunuyor. Ata Beyit’te anıt mezarın karşısında bir taşa oturdum. Gözlerimi kapatıp kendimi 1938 yılında Kırgız aydınlarının yerine koydum. Tüfek patladı fakat ben ölmedim. Sadece 10 yıl sonraya ve kilometrelerce uzağa, Üsküp yakınlarına, Suşitsa köyündeki bir kayanın dibine gittim. Aslında zaman ve mekân dışında pek fazla fark yoktu olanlarda. Tetiği çekenler hep güce güvenirken şehit edilenler hep hayallerine güvendi. Tam “hayaller kazandı ve hep kazanacak” diye düşünüyordum ki Bişkek’te, Ata Beyit’te 90’lı yıllarda benzer duyguları yaşayan Sancaklı Senad’ın “idemo brate” (gidiyoruz kardeş) sözleri bu düşünceleri mühürledi.
İkinci durağımıza vardığımızda Ala Dağları’nın karlı tepelerinden yemyeşil ovaya (Tokmok’a) esen rüzgâr bizlere bir kez daha Ata topraklarında olduğumuzu hatırlatırken bir sabah rüzgârı gibi ruhumuzu hafifletiyordu. Yusuf Has Hacib’in doğduğu şehir olan “Tokmok” şehrindeydik. Bundan 1000 sene önce o zamanki ismiyle Balasagun’da doğan Yusuf, Karahanlı Devleti zamanında yaşamış. Kendisine uzun süre Balasagunlu Yusuf denilirken Türk – İslam tarihi bakımından son derece önemli olan “Kutadgu Bilig”i yazmış ve Karahanlı Devleti hükümdarı tarafından “Ulu Has Hacib” unvanını almış. Üzerinden tarihi ipek yolunun geçtiği Tokmok şehrinde Burana kulesi de mevcut. Efsaneye göre: Zengin bir adamın uzun süren çocuk hasretinden sonra bir kız çocuğu oluyor. Zengin adam kız doğduktan sonra bilginleri toplayıp kızı hakkında bilgi alıyor. Tüm bilginler kızını övüp, çok mutlu olacağını söylerken içlerinden biri acı olsa da ben size gerçeği söyleyeceğim diyor: “kızınız 16 yaşında bir böcek tarafından ısırılıp ölecek”. Zengin adam bunu duyduktan sonra kızını böceklerden korumak için söz konusu kuleyi yaptırıyor. Efsanenin sonunda zenginlik kadere boyun eğiyor. Tokmok’ta dikkatimizi çeken bir diğer şey ise Burana Açıkhava Müzesinde sergilenen 6 – 10 yüzyıllarına ait “balbal” taşları oldu. “Balbal” Orta Asya Türklerinde, Şamanlık dininin geçerliliğini yaygın olarak koruduğu dönemde, ölen savaşçıların “kurgan” denilen mezarlarının etrafına dikilmiş, savaşçının öldürdüğü düşmanları ve bu kişilerin öbür dünyada onun hizmetçileri olacağına inanılacağını simgeleyen, genellikle bir taş parçasının üzerine yontulmuş figürlerden oluşan heykellere verilen isim.
Başkent Bişkek’in 240 km doğusundaki turizm şehri Çolpon – Ata son durağımız oluyor. Çolpon – Ata’yı önemli kılan dünyanın en büyük ikinci dağ gölü “Isık Gölü”nün burada konuşlanması. Kırgızistan’ın incisi diye betimlenen göl, karla kaplı dağlarla çevrelenmiş olmasına rağmen suları hiçbir zaman donmaz; bundan dolayı gölün adı Kırgız Türkçesi’nde “ısı veya sıcak, ılık göl” anlamına gelen “Isık Köl”dür. 10 milyon yıl önce tektonik hareketler sonucu meydana gelen Isık gölü kıyısındaki bir hotelde kalıyorduk. Birkaç kişi anlaşıp akşamki programdan sonra sahile gidecektik, gittik de. Sadece bizim gibi düşünen birkaç kişilik birçok grup daha vardı orada. Gecenin ilerleyen saatlerinde git gide soğuyan havaya karşı önlemi bir araya gelip çalıştayı değerlendirerek aldık.
Isık Göl Tarih ve medeniyet Müzesi’nde İskitlere, Budalara ait eşyaları, Kaşgarlı Mahmut’un Isık gölünü dünyanın merkezine yerleştirdiği dünya haritasını, runik yazısını, Kırgız göçebelerinin kullandığı eşyaları, müzik aletlerini gördük. Müzeyi gezdikten sonra bizim için hazırlanan folklor gösterisini hayranlıkla izledik. 10 yaşındaki en genç “Manasçı” (Manas destanını okuyan kişi) Ümöt’in Manas Destanı’nın Semetey kısmını kendinden geçerek okuması salondaki herkesi şaşırttı. Daha sonra öğrendik ki Ümöt hiç durmadan 4-5 saat Manas’ı ezberinden okuyabiliyormuş. Müze’den çıkıp “Ruh Ordo” Kültür Merkezine giriyoruz. 2002 yılında açılan merkez ünlü yazar Cengiz Aytmatov’un ölümünden sonra onun adını alıyor. Yerel kültürel aktiviteler için kullanılan merkezde, geçmişte yaşayan ünlü kişilerin heykellerini ve Budist, Katolik, Ortodoks, Yahudi ile İslam’ın minyatür ibadet evlerini görmek mümkün.
Üç günlük Kırgızistan gezisinden öne çıkan notlar bunlar. Yazılamayan, anlatılamayan daha bir sürü detay, anı ve hatıra var. Yukarıda yazılanların çoğu uzun otobüs yolculukları sırasında varılan, görülen yerler. Bunun bir de otobüste geçen zamanı var ki hem yeni arkadaşlar kazandık hem de yeni şehirler öğrendik. Birçok arkadaşımız vize alınamadığı için ne Kırgızistan’a ne Kazakistan’a gelebildi. Bazılarımız da Kırgızistan’dan dönmek zorunda kaldı. Gümrük sınırlarını kaldıramasak da Astanalı Güldana’nın gelip tüm samimiyetiyle “biz size vizesiz gelebiliyoruz, bizimkiler size nasıl vize vermez” sorusu gönül sınırlarını çoktan kaldırdığımızı gösteriyor. İşte bu yüzden çalıştay boyunca ülke isimleriyle değil de hep şehir isimleriyle seslendik birbirimize. Selam olsun Almatı’ya, Türkmenabat’a, Gümülcine’ye, Bişkek’e, Köstence’ye, Nalçık’a, Taşkent’e, Novi Pazar’a, Akmescit’e, Oş’a, Bakü’ye, İstanbul’a…
99 Comments
brand atorvastatin 10mg order atorvastatin 20mg sale lipitor 80mg over the counter
buy proscar without prescription purchase forcan for sale where can i buy diflucan
order cipro 1000mg pill – buy ethambutol 1000mg online cheap clavulanate oral
purchase cipro – buy septra paypal augmentin 1000mg drug
metronidazole 200mg cost – cleocin 300mg pill buy zithromax 500mg pills
order ciprofloxacin online – chloromycetin for sale erythromycin canada
valacyclovir 1000mg cheap – cheap nemasole sale zovirax order online
buy ivermectin 12 mg – buy cefixime 100mg online order tetracycline 500mg online
flagyl 200mg sale – cost amoxicillin purchase azithromycin sale
ampicillin for sale online brand acillin buy generic amoxil
lasix 40mg brand – tacrolimus 5mg sale capoten 120mg oral
order metformin 500mg generic – bactrim pills brand lincomycin 500 mg
order zidovudine 300mg – buy cheap allopurinol
clozaril 50mg cheap – order amaryl pills buy pepcid generic
quetiapine 50mg uk – buy eskalith pill eskalith pill
order clomipramine 50mg pill – citalopram 20mg cheap sinequan 75mg tablet
atarax 25mg brand – order atarax 10mg for sale endep 25mg ca
order amoxil online – duricef pills baycip drug
augmentin 1000mg pill – order bactrim cheap baycip
order cleocin 300mg online cheap – order cefixime 200mg generic chloramphenicol without prescription
purchase zithromax online – flagyl 400mg for sale order ciplox 500mg pill
ivermectin 12 mg pills – buy aczone sale buy cefaclor 500mg pills
buy ventolin – ventolin 4mg uk order theo-24 Cr 400mg online
desloratadine for sale – buy zaditor online cheap buy albuterol 4mg online
buy medrol tablets – methylprednisolone 8 mg over the counter buy astelin 10ml
buy micronase 5mg for sale – forxiga order online order forxiga 10mg online cheap
buy repaglinide 2mg for sale – repaglinide us buy jardiance 25mg pills
order glucophage 1000mg online – buy losartan no prescription buy precose 50mg without prescription
purchase lamisil without prescription – buy generic fluconazole for sale griseofulvin online buy
buy semaglutide generic – brand glucovance desmopressin price
buy generic ketoconazole 200mg – buy lotrisone cream purchase sporanox without prescription
famvir 250mg usa – valcivir uk valcivir 500mg price
order lanoxin 250mg generic – labetalol 100mg ca order furosemide
microzide 25mg canada – brand lisinopril 10mg cost zebeta 10mg
lopressor 50mg brand – purchase hyzaar generic cheap nifedipine 10mg
purchase nitroglycerin – order clonidine diovan tablet
zocor determine – gemfibrozil handkerchief lipitor concern
rosuvastatin online steal – pravastatin buy hurt caduet pills overcome
buy viagra professional show – buy viagra professional expect levitra oral jelly lift
dapoxetine beautiful – zudena merry cialis with dapoxetine quality
cenforce woman – levitra professional pills serpent brand viagra online waist
brand cialis joy – forzest plan penisole title
cialis soft tabs perhaps – viagra oral jelly pillar viagra oral jelly online hello
brand cialis note – forzest sigh penisole something
cialis soft tabs pills peeve – viagra super active online hang viagra oral jelly circumstance
cenforce peeve – kamagra price brand viagra online shadowy
priligy dismiss – priligy lamp cialis with dapoxetine grove
acne medication observation – acne treatment quiet acne medication goblin
asthma medication ford – inhalers for asthma aspect inhalers for asthma robe
treatment for uti chapter – uti treatment endure uti antibiotics shelve
pills for treat prostatitis vault – prostatitis treatment perform prostatitis pills active
valacyclovir pills save – valacyclovir pills suppose valtrex online depth
loratadine medication variety – loratadine genuine claritin pills doctor
loratadine fierce – claritin pills sob loratadine discovery
dapoxetine audience – dapoxetine exist priligy abrupt
promethazine champion – promethazine shin promethazine prospect
ascorbic acid rage – ascorbic acid active ascorbic acid tree
biaxin pills whoever – albenza flesh cytotec sailor
fludrocortisone carve – prilosec pills refuse lansoprazole pills hotel
bisacodyl 5 mg us – buy loperamide medication liv52 10mg oral
buy generic rabeprazole – order metoclopramide 20mg without prescription purchase motilium generic
how to get cotrimoxazole without a prescription – buy levetiracetam 1000mg online tobra sale
order hydroquinone online cheap – eukroma online order buy dydrogesterone pills
forxiga 10 mg sale – precose pills purchase precose without prescription
order generic griseofulvin – fulvicin 250mg brand lopid 300mg brand
enalapril 10mg for sale – order zovirax online cheap xalatan price
dimenhydrinate brand – buy dramamine online actonel without prescription
how to get piroxicam without a prescription – rivastigmine 6mg sale buy generic rivastigmine 3mg
monograph 600mg uk – etodolac 600 mg tablet order cilostazol online
cost piracetam – piracetam 800mg cost sinemet 20mg pills
buy hydrea for sale – buy disulfiram 250mg generic robaxin 500mg over the counter
buy depakote tablets – cordarone uk topiramate buy online
cheap disopyramide phosphate online – order lamictal 50mg pill chlorpromazine 100mg sale
buy generic cytoxan – buy cyclophosphamide without prescription trimetazidine buy online
buy generic aldactone for sale – buy generic carbamazepine for sale order revia 50 mg online
purchase flexeril for sale – generic olanzapine 10mg cost vasotec 5mg
generic ondansetron 8mg – purchase tolterodine for sale buy ropinirole online
buy ascorbic acid pills for sale – ferrous 100mg ca how to get prochlorperazine without a prescription
durex gel purchase online – zovirax for sale online buy cheap latanoprost
atenolol 50mg brand – atenolol medication buy generic coreg over the counter
verapamil 240mg oral – tenoretic canada order tenoretic generic
atorvastatin online buy – buy zestril generic nebivolol 5mg sale
gasex pills – cheap ashwagandha cheap diabecon online
generic lasuna – where can i buy diarex how to buy himcolin
speman pill – order himplasia online order finasteride online cheap
order norfloxacin online – norfloxacin sale order confido online cheap
generic finasteride – cheap finasteride pill order alfuzosin 10 mg pill
buy hytrin tablets – terazosin brand buy priligy 60mg online cheap
trileptal canada – buy pirfenidone for sale synthroid drug
order duphalac sale – buy betahistine sale order betahistine 16mg sale
buy cheap generic imusporin – order methotrexate 2.5mg generic buy colcrys for sale
calcort price – buy deflazacort without a prescription buy brimonidine eye drops for sale
buy besivance sale – buy sildamax medication sildamax order online
buy neurontin 800mg – order neurontin 100mg without prescription sulfasalazine 500 mg usa
buy benemid 500 mg generic – order tegretol tegretol 400mg oral
cost celebrex 200mg – order flavoxate sale order indocin pill
colospa canada – cilostazol canada cilostazol 100mg uk
buy cheap cambia – cambia usa buy aspirin pills
purchase rumalaya pill – purchase shallaki pill order amitriptyline pills