“Bu şehirleri turist olarak gezmeyin”
Üsküp kelimesi, Yunanca “Skoupoi” kelime kökünden gelmektedir. Kelimenin tam anlamı arasında çelişkiler olsa bile, “Episcolus” kelimesinden türediği düşünülmektedir. İngilizce gözlemci anlamına sahip olan “Episcopal” kelimesi, “yüksek ve her yeri görebilecek bir yer” veya “her tarafın görülebilmesi mümkün olan bir yer” anlamlarını içermektedir. Britannica Ansiklopedisine göre ise “Scupi” askeri kamp anlamına gelmektedir. Slavların bu topraklara hâkim olmasıyla birlikte kelimenin çoğul formu olan Skopje kelimesi kabul ediliyor ve günümüzde hâlâ Skopje kullanılmaktadır. Türkler tarafından ise Skopje kelimesine bir ruh kazandıran Üsküp kullanılır ve Üsküp olarak adlandırılır bu kadim şehir.
İsmi Latince Scupi, Makedonca Skopje (Скопје), Türkçe Üsküp olan bu kent, Makedonya’nın başkenti ve en büyük yaşam yerleşkelerinden birdir. Edebiyat, sanat, kültür, ekonomi, siyaset ve bilim camiasının da kalbi olan balkanlardaki nadir şehirlerden biridir. Vardar ise şehrin büyük bir dekorunu oluşturuyor. Şehrin gürültüsünden kurtulmak isteyenleri de doğal bir müzik dinletisi eşliğinde rahatlatmaktadır. Müzik ruhun gıdası hesabı… bir şehirde nehir varsa duymak isteyenlerin kulağına her zaman güzel bir nağme çalar.
Hâsıl mesele ise!
Bir bak hey talip!
Ne diyor Üsküplü şair Yahya Kemal Beyatlı,
“Çok insan anlayamaz eski musikimizden
Ve ondan anlayamayan bir şey anlamaz bizden…”
Üsküp sokaklarında gezerken bir Osmanlı bestesi dinler gibi yürürsünüz, bir “Dede Efendi” çalar kulaklarınızda. Ve bilirsiniz ki mekânlara anlam yükleyen, ruh veren havası ve insanıdır. Çoklu kültürün ve dilin hüküm sürdüğü dünü ve bugünü ile Üsküp, kadim sesini yükseltmeye devam ediyor. Vardar nehri ile birlikte iki yakaya ayrılan etnik unsurlar yaşamlarını ikame ettirmektedirler. Burada bir meselenin altını çizmekte fayda görüyorum. Şöyle izah edeyim: Makedon (Hristiyan) kesimi oluşturur. Türk, Arnavut ve Boşnaklar da Müslüman kesimi oluştururlar. Türkiye’de karıştırtılan bir mesele var. Makedonya’dan Türkiye’ye eğitim, ticaret yahut başka nedenlerden dolayı hicret etmiş olan herkese Makedon denilmektedir. Böyle derseniz hataya düşmüş olursunuz. Çünkü, Makedon diye isimlendiren etnik unsur Hristiyan kesimdir. En doğru tabir “Makedonyalı” Türkler, Arnavutlar, Boşnaklar ki bunlar Müslüman kesimi oluşturmaktadır.
Üsküp/Makedonya, farklı sesin ve çok renkliliğin atmosferi ile yüzünü Türkiye’ye dönmüş bir coğrafya aslında.
Türkiye’nin devamı, İslambol’un öncesi…
İstanbul kelimesi, büyük Türk gezgini Evliya Çelebi’nin, Seyahatnâme’sinde “Kostantiniyye” ismiyle birlikte “İslambol” kelimesi de zikredilmiştir.
İstanbul’da, kadim tarihi, mimarisi, kültür merkezi, medeniyetlerin belli tarih içerisinde sahne almış olduğu dünya merkezi şehirlerinden biridir.
İstanbul’un Kadıköy’ü, Eyüp’ü, Fatih’i her köşesi ayrı bir şehir olan onlarca ilçesinde çoklu kültür, yaşam tarzı, dünya görüşüş ile hayatta anlam arama farklılıkları görünmektedir. İstanbul, bugün itibariyle yirmi beşi Avrupa yakasında; geri kalanı Anadolu yakasında olmak üzere kırka yakın ilçesi bulunmaktadır.
Burada söylenecek daha çok söz mevcuttur. Ancak bu sadece bir fragman olarak tahayyül edin. Ve şimdi bu kalem ile “Üsküp’ün kaldırım taşında çalan mazi ve hâlin şarkısı İstanbul’da besteleniyor”. Bir sürü beyin göçü ile birlikte, buraları hep mesken tutmuş cedlerimiz. Yani aradaki bağı yıllar geçmesine rağmen hiçbir zaman kopmamıştır.
Bütün bu güzellikler yanında bir gerçeği de görmek lazım. Bu iki kentte insanoğlu geçmişini alıp bugünü öldürerek yaşıyor, dikiz aynasına bakarak yol almak niyetiyle ayrılığa düşmüş kalbi ile yabancı bireyler ile dolu sokaklar…
Ve bilgece söylenmiş bir sözün peşine düşüp, hasret kaldığımız günlere bakıyoruz aynada. Üsküp ve İstanbul’a ruhunu verenleri rahmetle yâd ediyoruz.
Geçmişi öldürerek en güzel kelimelerimizle yaşamaya çalışıyoruz kalabalık içerisinde saatlerce beklenen sıra kuyruklarda…
[1]Özel isim, Makedonya halkından veya bu halkın soyundan olan kimse, Makedonyalı. TDK. ( Makedon, Hristiyan Ortodoks inancına mensup olan kimse demektir.)
Ve çok ciddiye alıyoruz her şeyi…
Ölümün olduğu bir dünyada daha ciddi bir şey ne olabilir ki?
Bu sınav çok ciddi bir mevzu, hey talip!
Kalabalık güruhlar içinde artarak çoğalan yalnızlık, bir mermi gibi geçiyor ruhumuzdan ve çoğalıyor kalabalığımız…
Ve şimdi söylenmek istenen bütün mesele ise büyük şehirlerde yaşarken akan nehri fark etmeden insanın yaşamını sonlandırması ne büyük hüsrandır. Sadece biraz düşünüp her gün geçtiğin sokaklara ilk defa bakıyormuş gibi bakmaya çalış ve ilk doğdun da olduğu gibi gökyüzüne hep ayran kal…
O ağlamaklı halini unutma,
Deniz ve bulutların varlığını hisset!
Bir gün aşık ol!
Ve bir güzelin renkli gözlerinde idama mahkûm edilinceye dek
O şehrin sokaklarında kayboluncaya dek böyle yaşa…
Şimdilik kalın sağlıcakla…
Özel isim, Makedonya halkından veya bu halkın soyundan olan kimse, Makedonyalı. TDK. ( Makedon, Hristiyan Ortodoks inancına mensup olan kimse demektir.)
