Bosna Savaşı’nın (1992–1995) en kanlı saldırılarından biri olarak kabul edilen Saraybosna’daki Markale Pazar Yeri saldırısının üzerinden 32 yıl geçti. Saldırı, kolektif hafızada derin izler bırakmaya devam ediyor.
Bosna-Hersek’in başkenti Saraybosna’nın merkezinde bulunan Markale Pazar Yeri’nde, siviller alışveriş yaparken, şehri kuşatma altında tutan Sırp güçleri tarafından havan topu saldırısı düzenlendi. Saldırıda 68 kişi hayatını kaybetti, 144 kişi yaralandı.
Sırp güçleri, Saraybosna’da ilk barikatları 5 Nisan 1992 tarihinde kurdu. 6 Nisan’da ilk top mermisi atıldı ve şehir 1.425 gün süren bir kuşatma altına girdi. Modern tarihin en acı savaşlarından birine sahne olan Saraybosna, 29 Şubat 1996’ya kadar saldırılar altında kaldı.
Balkanlar’ın en güzel şehirlerinden biri olarak bilinen ve hakkında şiirler, şarkılar yazılan Saraybosna, kuşatma boyunca yoğun bombardımana maruz kaldı. Tepelerde ve yüksek binalarda konuşlanan Sırp keskin nişancılar; kadın, çocuk ve yaşlı demeden sivilleri hedef aldı.
Savaş boyunca siviller sık sık ekmek kuyruğunda beklerken ya da pazarda alışveriş yaparken havan saldırılarına uğradı. 5 Şubat 1994’te Markale Pazar Yeri’ne düzenlenen saldırı, “ilk Markale katliamı” olarak tarihe geçti. Aynı noktada 28 Ağustos 1995’te düzenlenen ikinci saldırıda ise 43 sivil öldü, 84 kişi yaralandı.
Dünya kamuoyunu sarsan bu pazar yeri katliamları, Bosna Savaşı’nın en bilinen ve en trajik saldırıları arasında yer aldı.
Savaştan sonra en çok ziyaret edilen yerlerden biri
Bosna Savaşı sırasında Saraybosnalılar, 1.425 gün süren kuşatma boyunca keskin nişancı ateşi, topçu bombardımanı, gıda ve su kıtlığıyla mücadele etti. Pazara gitmek, su taşımak ya da ekmek almak gibi en temel ihtiyaçlar bile hayati risk taşıyordu.
Uzmanlara göre, kalabalık bir pazar yerinin özellikle hedef alınması, sivil halk arasında korku ve panik yaratmayı amaçlıyordu. Markale’deki katliamlar, uzun süren kuşatmanın siviller üzerindeki yıkıcı etkisinin simgesi hâline geldi.
Aradan 32 yıl geçmesine rağmen, pazar yerindeki anıt plakalar ve izler korunarak yaşananların unutulmaması ve gelecek nesillere aktarılması sağlanıyor. Markale, bugün Saraybosna’nın en çok ziyaret edilen noktalarından biri olarak kabul ediliyor.
Katliam, aynı zamanda Bosna Savaşı’na yönelik uluslararası ilginin artmasında ve NATO’nun daha aktif rol üstlenmesinin önünü açan önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Her yıl 5 Şubat’ta, Markale’de kurbanlar için resmî anma törenleri düzenleniyor.
Sorumluların bir kısmı hapis cezası aldı
Lahey’deki Eski Yugoslavya Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY), Markale Pazar Yeri’ne yönelik saldırıların Sırp birlikleri tarafından gerçekleştirildiğini delilleriyle ortaya koydu.
Sorumlulardan biri olan Bosnalı Sırp komutan Dragomir Milošević, 29 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Saraybosna kuşatması ve insanlığa karşı suçlardan yargılanan bir diğer Sırp komutan Stanislav Galić ise ömür boyu hapis cezası aldı.
Bosna Savaşı boyunca Saraybosna’da 11.541 sivil hayatını kaybetti. Ölenlerin 1.601’i çocuktu.
