Kuzey Makedonya’nın Koçana’nın Orizari köyünden Nikola Stojov, geleneksel Makedon kültürünün en önemli unsurlarından biri olan “geyda” çalgısını hem yapan hem de çalan genç ustalardan biri olarak dikkat çekiyor.
Küçük yaşlarda bu enstrümana ilgi duymaya başlayan Stojov, yaklaşık 16–17 yıl önce geyda ile yoğun şekilde ilgilenmeye başladı ve 17 yaşında ilk profesyonel enstrümanını kendi imkânlarıyla üretti.
Stojov, TRT Balkan’a yaptığı açıklamada geydanın kendisi için özel bir yere sahip olduğunu belirterek, bu enstrümanı kimse olmadan kendi çabasıyla öğrendiğini söyledi.
“Geyda çalmaya başladığında ortaya çıkan ses herkesin hissedebileceği bir şey değil. Benim için en güzel Makedon enstrümanlarından biri. Beni öğreten kimse yoktu, tamamen kendim deneye deneye öğrendim,” dedi.
Geyda yapımında geleneksel yöntemler
Stojov, zamanla sadece çalmayı değil, enstrümanın üretimini de öğrendiğini anlattı. Geyda yapımında en önemli aşamalardan birinin deri seçimi olduğunu vurguladı.
Kullanılan derinin genellikle koyun veya keçi derisi olduğunu belirten Stojov, keçi derisinin daha dayanıklı olduğunu söyledi:
“Keçi derisi daha kalın ve kılları daha azdır. Koyun derisi ise daha ince ve yünlüdür.”
Üretim süreci günler sürüyor
Geyda yapımının detaylı ve zaman alan bir süreç olduğunu anlatan Stojov, derinin tuzlanmasından kurutulmasına kadar birçok aşama bulunduğunu ifade etti. Derinin yaklaşık bir kilogram tuzla işlendiğini ve ardından kurutma sürecine alındığını belirtti.
Tüm parçaların birleştirilmesiyle enstrümanın tamamlandığını söyleyen Stojov, kaliteli bir geydanın 15 ila 20 gün arasında üretilebildiğini kaydetti.
Geleneksel yapının temel parçaları
Geyda; hava üflemeye yarayan bölüm, deri torba ve melodinin çalındığı ana boru gibi parçalardan oluşuyor. Melodiyi üreten kamış parçaların el işçiliğiyle yapıldığını vurgulayan Stojov, bu parçalar olmadan enstrümanın çalışmayacağını söyledi.
Kültürel mirası yaşatıyor
Stojov, sadece üretici ve icracı değil aynı zamanda “Osogovski Izvor” adlı folklor topluluğunun da başında bulunuyor. Bu toplulukla hem ülkede hem de yurt dışında çeşitli ödüller kazandıklarını ifade ediyor.
Genç sanatçı, devlet desteğinin artırılması gerektiğini de vurgulayarak, geleneksel müziğin yaşatılması için folklor topluluklarının önemine dikkat çekti.
UNESCO listesinde yer alıyor
Geleneksel geyda yapımı ve icrası, 2024 yılında Türkiye ve Kuzey Makedonya’nın ortak başvurusu ile UNESCO’nun Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne dahil edildi. Bu gelişme, geleneğin korunması açısından önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
