Kuzey Makedonya’da bir kamu görevlisinin kendi adına ya da dolaylı olarak sahip olduğu bir şirketi tespit etmek, hem zaman hem de maddi kaynak gerektiren adeta bir “çileye” dönüşmüş durumda.
Gerçek Faydalanıcılar Sicili’nde yalnızca bir isim sorgulaması yapmak 300 denara (yaklaşık 5 euro) mal olurken, bir kamu görevlisinin şirket geçmişini ayrıntılı incelemenin bedeli 800 denara kadar çıkıyor.
Vatandaşlar şeffaflığa erişmek için ödeme yapmak zorunda kalırken, suç ve yolsuzlukla mücadele etmesi gereken kurumların bu sicili neredeyse hiç kullanmadığı belirtiliyor. Civica Mobilitas tarafından elde edilen verilere göre, incelenen 339 seçilmiş ve atanmış kamu görevlisinden 42’sinin şirkete sahip olduğu, bunların yarısının ise şirket sahipliğini kısmen ya da tamamen gizlediği tespit edildi.
Yolsuzlukla Mücadele Komisyonu, Gerçek Faydalanıcılar Sicili’nin yazılım altyapısının 2027 yılı sonuna kadar geliştirilmesini ve şirket sahipliği bilgilerine günlük bazda otomatik erişim sağlanmasını beklediklerini açıkladı.
Araştırmalara göre, kamu görevlileri yönettikleri kurumlarda kurallara genellikle uyarken, diğer sektörlerde güçlü siyasi nüfuz kullandıkları ortaya kondu. Uzmanların vardığı sonuç net: Tüm veri tabanları entegre edilmedikçe para akışının izlenmesi mümkün değil.
Araştırmacılar, çıkar beyanlarının yalnızca kamu görevlilerini değil, aynı zamanda yakın aile üyelerini de kapsaması gerektiğini ve şirket sahipliğini gizleyenler için daha ağır yaptırımlar uygulanmasını öneriyor.
Karşılaştırma yapmak gerekirse, Birleşik Krallık’ta benzer bir sicil bugüne kadar yaklaşık 6 milyar kez ziyaret edildi ve kamuoyu baskısı sayesinde dört yaşından küçük çocukların bile şirket sahibi olarak kaydedildiği vakalar ortaya çıkarıldı.
