Hırvatistan Kamu Finansları Enstitüsü’nün analistleri, Maliye Bakanlığı’nın en güncel verilerini temel alarak yerel yönetim birimlerinin bütçelerini inceledi. Analiz, toplam gelir ve harcamalarda güçlü bir artış olduğunu ortaya koydu.
2019–2024 yılları arasında, yani beş yılda, tüm yerel yönetim birimlerinin toplam gelirleri 3,9 milyar eurodan 6,58 milyar euroya yükselerek neredeyse iki katına çıktı. Toplam harcamalar ise 4,02 milyar eurodan 6,37 milyar euroya çıktı. Önceki yıllarda harcamaların gelirleri aştığı dönemin ardından, 2022–2024 döneminde şehirler, belediyeler ve iller genelinde bütçe fazlası elde edildi.
Gelir Artışında Maaşlar, Vergiler ve AB Fonları Etkili Oldu
2023 yılında toplam gelir ve harcamalarda özellikle güçlü bir artış gözlemlendi ve bu oran yaklaşık %26 olarak kaydedildi. 2024’te ise artış hızı yavaşladı, ancak mali faaliyetler pandemi öncesinin oldukça üzerinde kaldı.
Analistler, bu artışta vergi sistemindeki değişiklikler, maaş ve istihdam artışı, yüksek enflasyon ve Avrupa Birliği fonlarının önemli rol oynadığını belirtiyor. Özellikle NextGenerationEU fonu gibi AB kaynakları, geçici de olsa yerel yönetimlerin gelirlerini artırdı. 2023 ve 2024’te hiçbir belediye veya şehrin kişi başına gelirinin 400 euronun altında olmadığı, çoğunda ise 800 euronun üzerinde olduğu kaydedildi.
2024’te, 2022’ye kıyasla, şehirlerin %23’ü ve belediyelerin %18’i kişi başına 1.200 eurodan fazla gelir elde ederek yerel yönetimlerin mali kapasitesinde önemli bir yapısal ilerleme sağladı.
Zagreb’de Gelir ve Harcama Artışı
2022–2024 döneminde, toplam gelir en çok Zagreb’de arttı ve %54 olarak kaydedildi. Gelir artışı, maaş ve istihdam artışıyla bağlantılı vergi gelirleri, fiyat artışları ve AB fonlarının artışı ile açıklanıyor. Özellikle AB’den gelen fonlar, çoğunlukla Dayanışma Fonu, 2022’ye kıyasla 2023’te %250’den fazla arttı.
Toplam harcamalar ise %65 oranında yükseldi; bunun nedeni yatırım hacminin artması, personel ve malzeme giderleri ile fiyat artışları ve AB projelerinin uygulanması olarak gösteriliyor.
Kıyı Belediyeleri Daha Yüksek Gelir Elde Ediyor
Analistler, yerel yönetimler arasındaki gelir farklarının coğrafi konum, nüfus ve yönetim türüyle yakından ilişkili olduğunu vurguluyor. Kıyıdaki belediye ve şehirler, kişi başına gelir açısından iç kesimdekilere göre önemli ölçüde daha yüksek gelir elde ediyor.
2024’te, kişi başına gelir açısından Zagreb’den daha yüksek gelir elde eden 26 belediye ve şehir var ve bunların yaklaşık %80’i kıyıda bulunuyor. Benzer şekilde, kıyıdaki 35 belediye ve şehir, kişi başına harcama açısından Zagreb’i geride bırakıyor.
En Yüksek Gelir Novalja’da
2024’te kişi başına 3.000 eurodan fazla gelir elde eden tek şehir Novalja. 3.000 euronun üzerinde kişi başına gelir elde eden dokuz belediyeden yalnızca ikisi iç kesimde (Bošnjaci ve Majur) yer alıyor. 2000 euronun üzerinde kişi başına gelir elde eden belediyelerin %70’i kıyıda bulunuyor.
Yerel Yönetimler Arasında Farklılıklar
2023’te toplam gelir açısından en yüksek belediyeler Brdovec ve Medulin, 2024’te Medulin ve Viškovo oldu. En düşük gelir ise 2023’te Civljane, Zažablje ve Kijevo, 2024’te Civljane, Zažablje ve Ribnik’te kaydedildi.
Kişi başına toplam gelir açısından 2023’te en yüksek değer Pokupsko ve Lećevica’da, 2024’te Kolan ve Karlobag’da elde edildi. En düşük değerler ise 2023’te Vinica ve Petrovsko, 2024’te Proložac ve Petrovsko’da ölçüldü.
2023’te kişi başına gelirleri 700 eurodan düşük olan 102 belediye bulunurken, 2024’te bu sayı yalnızca 17’ye indi. Şehirlerde ise 2023’te 700 eurodan düşük gelir elde eden 9 şehir varken, 2024’te sadece Sinj kaldı.
2024’te yerel yönetim birimlerinin %53’ü dengeli bütçe veya fazla verirken, en fazla fazla Zagreb (123,3 milyon euro), Zagrebačka ili (16,1 milyon euro), Split-Dalmazya ili (15,7 milyon euro) ve Rijeka (14,7 milyon euro) tarafından elde edildi. %47’si ise bütçe açığı verdi; en yüksek açıklar Split, Samobor, Zaprešić ve Dugo Selo’de kaydedildi.
Analistler, yüksek bütçe fazlaları veya açıklarının mutlaka iyi veya kötü yönetim anlamına gelmediğini, çünkü önemli bir kısmın tek seferlik yardımlar veya yatırımlarla ilgili olabileceğini vurguluyor. Yerel yönetimlerin mali durumunu değerlendirirken, gelir ve gider yapısının detaylı analiz edilmesi, bütçe dışı kullanıcılar ve yerel yönetim mülkiyetindeki şirketler gibi ek verilerin de göz önünde bulundurulması gerektiği belirtiliyor.
