Tuzla’da Kasım 1947’de Şehir Halk Meclisi kararıyla “Halk Kurtuluş Mücadelesi Müzesi” adıyla kurulan müze, bugün Doğu Bosna Müzesi adıyla faaliyetlerini sürdürüyor.
Kuruluş amacı, 1941–1945 yılları arasındaki Halk Kurtuluş Savaşı ve devrim dönemine ait tarihi materyallerin toplanması, sistematize edilmesi ve kamuoyuna sunulması olan müze, geçen on yıllar içinde önemli bir bilimsel ve kültürel merkez haline geldi.
Başlangıçta yalnızca Tuzla’yı kapsayan müze faaliyetleri, 1950 yılında kentte düzenlenen ve dönemin Eğitim Bakanlığı temsilcisinin de katıldığı müze konferansıyla genişledi. Kurtuluş Savaşı’na adanan ilk sergi ise 1948 yılında, eski “Gençlik Evi”nin geçici mekânlarında açıldı.
Zamanla arkeoloji, etnoloji, tarih, doğa bilimleri ve sanat olmak üzere beş uzmanlık bölümüne sahip kapsamlı bir kuruma dönüşen Doğu Bosna Müzesi’nin envanterinde bugün yaklaşık 30 bin bilimsel olarak tasnif edilmiş eser bulunuyor. Müze bugüne kadar 150’den fazla sergiye ev sahipliği yaparken, arkeoloji, etnoloji, tarih ve doğal miras alanlarında çok sayıda bilimsel çalışma gerçekleştirdi. En hassas eserler ise Saraybosna ve Belgrad’daki uzman atölyelerde restore edildi.
Müzenin 2025 yılına ilişkin değerlendirmelerde bulunan Doğu Bosna Müzesi Müdürü Ljubiša Veljković, yılın zorluklara rağmen içerik açısından zengin geçtiğini belirtti.
“2025 yılı dinamik ve program bakımından dolu geçti. En başarılı yıl olmasa da çok sayıda önemli etkinlik ve sergi düzenleyerek Tuzla Kantonu halkının kültürel ihtiyaçlarına cevap verdik,” diyen Veljković, yılın çocuklara yönelik “Noel Baba’nın Kutup Müzesi” etkinliğiyle başladığını hatırlattı.
Veljković, müzelerin yalnızca geçmişi koruyan mekânlar değil, aynı zamanda her yaştan insana hitap eden canlı alanlar olması gerektiğini vurguladı. 2025 yılında Bosna Hersek Bağımsızlık Günü ve Devlet Günü’nün yanı sıra Srebrenitsa Soykırımı’nın 30. yılı da çeşitli panel ve etkinliklerle anıldı.
Geçtiğimiz yıl müzede ayrıca Mostarlı sanatçı Merima Ivković’in “Mülteciler” adlı sergisi yer aldı. Kreka Kömür Madeni’nin 140. yılı kapsamında ise müze, “Husinski Madenci” performansıyla anma etkinliklerine katkı sundu. Teočak’taki önemli arkeolojik kazılar ve Brçko’da açılan “Tarih Öncesi Taş Eserler” sergisi de yılın öne çıkan çalışmaları arasında yer aldı.
Teočak’ta ortaya çıkarılan Neolitik dönem taş eserlerine de değinen Veljković, vatandaşlara izinsiz kazılardan kaçınmaları çağrısında bulundu.
“Profesyonel olmayan kazılar eserlerin kalıcı olarak yok olmasına neden oluyor. Arkeoloji uzmanlık gerektiren bir alandır,” uyarısında bulundu.
Doğu Bosna Müzesi’nin kalıcı sergileri, Neolitik dönemden günümüze uzanan geniş bir tarihsel yelpazeyi kapsıyor. Kelt, İlir, Roma, Slav, Osmanlı, Avusturya-Macaristan ve Yugoslav dönemlerine ait eserlerin yanı sıra, zengin bir nümizmatik koleksiyon, İkinci Dünya Savaşı ve 1990’lı yıllardaki savaşlara dair tarihsel sergiler ve değerli bir sanat koleksiyonu da ziyaretçilerin ilgisini çekiyor.
Müzede ayrıca Ismet Mujezinović, Đorđe Mihajlović, Mensur Dervišević gibi önemli sanatçıların eserleri ile Dragiša Trifković’in mirası da yer alıyor. Doğa bilimleri bölümü ise mamut ve Avrupa bizonuna ait kalıntılar dahil olmak üzere flora, fauna, mineraller ve fosillerle bölgenin en kapsamlı koleksiyonlarından birini sunuyor.
Bugün Tuzla Kantonu’nun ana müzesi olarak faaliyet gösteren Doğu Bosna Müzesi, bilimsel, kültürel ve eğitsel açıdan önemli bir rol üstleniyor.
Veljković, “Ziyaretçi sayısı her yıl artıyor. Zor zamanlarda kültür geri planda kalabiliyor ama unutmamalıyız ki kültür ruhun ekmeğidir,” sözleriyle değerlendirmesini tamamladı.
