Batı Balkan ülkelerinin ekonomik yapıları birbirinden önemli ölçüde ayrışıyor. Bazı ülkeler güçlü sanayi temellerini korurken, bazıları ticaret, turizm ve hizmet sektörlerine daha fazla dayanıyor. Arnavutluk ve Kosova ise ekonomilerinde inşaat sektörünün yüksek payıyla öne çıkıyor.
Monitor tarafından Avrupa İstatistik Ofisi (Eurostat) verileri kullanılarak hazırlanan ve 2024 yılına ait en güncel verilerin karşılaştırıldığı analize göre, Batı Balkan ülkelerinin ekonomik büyüme modelleri hem birbirlerinden hem de Avrupa Birliği ortalamasından farklılık gösteriyor.
AB ekonomisinde sanayi, profesyonel hizmetler, kamu yönetimi, gayrimenkul ve finans gibi birçok sektör daha dengeli bir dağılım gösterirken, Batı Balkan ülkelerinde geleneksel sektörlerin ağırlığı devam ediyor.
Arnavutluk: İnşaat ve tarıma en fazla bağımlı ekonomi
Arnavutluk, bölgede inşaat sektörünün ekonomideki payının en yüksek olduğu ülke konumunda bulunuyor.
Verilere göre inşaat sektörü Arnavutluk ekonomisindeki brüt katma değerin yüzde 13,8’ini oluşturuyor. Bu oran, AB ortalamasındaki yüzde 5,5’in oldukça üzerinde bulunuyor.
Kosova’da inşaatın payı yaklaşık yüzde 10, Kuzey Makedonya’da yüzde 7,2, Sırbistan’da yüzde 5,9, Bosna-Hersek’te yüzde 5,6 ve Karadağ’da yaklaşık yüzde 5 seviyesinde.
Arnavutluk’ta son yıllarda konut yatırımları, turizm tesisleri ve özellikle şehir merkezleri ile kıyı bölgelerindeki büyük projeler ekonomik büyümenin önemli kaynaklarından biri oldu.
Ancak yüksek inşaat bağımlılığının uzun vadede sürdürülebilir bir kalkınma modeli olmadığı belirtiliyor. İnşaat sektörü istihdam ve yatırım sağlasa da sanayi, teknoloji ve yüksek katma değerli hizmetler kadar verimlilik, ihracat ve inovasyon kapasitesi oluşturamıyor.
Arnavutluk aynı zamanda bölgede tarım sektörünün en yüksek paya sahip ülkesi. Tarım, ekonominin yaklaşık yüzde 17-18’ini oluştururken, bu oran AB’de yüzde 2’nin altında bulunuyor.
Sanayinin ekonomideki payı ise yaklaşık yüzde 12 seviyesinde kalıyor. Buna karşılık ticaret, ulaşım, konaklama ve gıda hizmetleri toplam ekonominin beşte birinden fazlasını oluşturuyor.
Kosova: Sanayi, ticaret ve inşaat ağırlıklı yapı
Kosova ekonomisinde en büyük payı sanayi, ticaret ve inşaat sektörleri oluşturuyor.
Sanayi sektörü brüt katma değerin yüzde 22,8’ini oluşturarak Batı Balkanlar’daki en yüksek oranlardan birine sahip.
Ticaret, ulaşım, konaklama ve gıda hizmetleri ekonominin yaklaşık dörtte birini oluşturuyor. Bu durum tüketim ve ticaret faaliyetlerinin ekonomideki önemini gösteriyor.
İnşaat sektörünün payı ise yaklaşık yüzde 10 seviyesinde bulunuyor ve Arnavutluk’un ardından bölgede ikinci sırada yer alıyor.
Tarım da Kosova ekonomisinde önemini koruyor ve yüzde 9,3’lük paya sahip.
Buna karşılık bilgi ve iletişim teknolojileri, finans ve profesyonel hizmetler gibi bilgiye dayalı sektörler daha düşük seviyede kalıyor.
Sırbistan: Teknoloji ve sanayiye dayalı model
Sırbistan, bölgede teknoloji sektörünün gelişimiyle öne çıkıyor.
Bilgi ve iletişim teknolojileri sektörü, ülke ekonomisinin yaklaşık yüzde 10’unu oluşturuyor. Bu oran Batı Balkanlar’daki en yüksek seviye ve AB ortalamasının yaklaşık iki katı.
Arnavutluk’ta bu oran yüzde 2,6, Kosova’da ise yüzde 2,5 seviyesinde.
Teknoloji sektöründeki büyüme, Sırbistan’ın daha fazla ihracata dayalı, nitelikli istihdam yaratan ve bilgi temelli bir ekonomik modele yönelmesine katkı sağlıyor.
Sırbistan’da sanayinin payı yüzde 21,2 seviyesinde bulunurken, inşaat sektörünün payı yaklaşık yüzde 6 ile daha dengeli durumda.
Karadağ: Turizm ve hizmetlere en bağımlı ekonomi
Karadağ’ın ekonomik yapısı büyük ölçüde hizmet sektörlerine dayanıyor.
Ticaret, ulaşım, konaklama ve gıda hizmetleri birlikte ekonominin yaklaşık üçte birini oluşturuyor. Bu oran bölgedeki en yüksek seviye.
Bu yapı, Karadağ’ın turizme olan güçlü bağımlılığını yansıtıyor. Turizm yüksek gelir ve istihdam sağlasa da dış şoklara karşı ekonomiyi daha kırılgan hale getirebiliyor.
Karadağ, bölgede sanayinin en düşük paya sahip olduğu ülkelerden biri. Sanayi sektörünün ekonomideki ağırlığı yüzde 10-11 civarında bulunuyor.
Kuzey Makedonya: Daha dengeli ekonomik yapı
Kuzey Makedonya, sanayi, ticaret, inşaat ve hizmet sektörleri arasında daha dengeli bir ekonomik yapıya sahip.
Sanayi sektörünün ekonomideki payı yaklaşık yüzde 21 seviyesinde bulunurken, ticaret, ulaşım, konaklama ve gıda hizmetleri de benzer ağırlığa sahip.
İnşaat sektörü ise brüt katma değerin yüzde 7,2’sini oluşturuyor. Bu oran AB ortalamasının üzerinde olsa da Arnavutluk ve Kosova’nın gerisinde kalıyor.
Bosna-Hersek: Sanayi temeli korunuyor
Bosna-Hersek, Batı Balkanlar’da sanayinin ekonomideki payının en yüksek olduğu ülkeler arasında yer alıyor.
Sanayi sektörü ekonominin yaklaşık yüzde 21’ini oluşturuyor. Ülke özellikle imalat sanayi, enerji ve Avrupa pazarına yönelik ihracat faaliyetleriyle öne çıkıyor.
İnşaat sektörünün payı Arnavutluk ve Kosova’ya kıyasla daha düşük
