Kuzey Makedonya Anayasa Mahkemesi, 8 Nisan 2026 tarihinde gerçekleştirilen 9. oturumunda, 30 Aralık 2019’da imzalanan Kültür Alanı Toplu Sözleşmesi’nin tamamının anayasaya ve yasalara uygunluğunun incelenmesi için süreç başlattı.
Süreç, avukat Tomislav Stefkov’un başvurusu üzerine başlatılırken, Mahkeme ayrıca Kültür Yasası’nın 78-l maddesi için de resen inceleme kararı aldı.
Mahkemenin anayasal değerlendirmesinde üç temel soru öne çıktı: Toplu sözleşmenin yasal yetki sınırlarını aşıp aşmadığı, yasal dayanak olmadan bağımsız bir maaş sistemi oluşturup oluşturmadığı ve maaşların belirlenmesinde açık ve objektif kriterler sunup sunmadığı.
İlk değerlendirmelere göre Mahkeme, sözleşmenin yasal yetki çerçevesi içinde kalmadığı görüşünde. Sözleşmenin, Kültür Yasası’nın ilgili maddesini detaylandırmak yerine, kendi maaş belirleme modelini oluşturduğu ve bunun da hukukun üstünlüğü ile kuvvetler ayrılığı ilkelerini zedelediği ifade edildi.
Mahkeme ayrıca, maaş ve ek ödemelere ilişkin düzenlemelerin eksikliğinin yasa düzeyinde çözülmesi gerektiğine dikkat çekti. Kültür Yasası’nda maaş hesaplamasına dair açık bir metodoloji, katsayılar ve kriterlerin bulunmaması nedeniyle, ücretlerin yasal temelden ziyade idari kararlara dayandığı ve bunun da hukuki güvenlik ile eşitlik ilkelerini zayıflattığı vurgulandı.
Mahkeme, aynı niteliklere sahip ve aynı işi yapan çalışanların, farklı kurumlara bağlı olmaları nedeniyle farklı maaş alıp alamayacağı sorusunu da gündeme getirdi. Bu durumun, emeğin değerinin sistem yerine bütçeye göre belirlenip belirlenmediği tartışmasını doğurduğu belirtildi.
Eğitim, mesleki gelişim ve sanatsal faaliyetler için verilen ücretli izinlerle ilgili düzenlemeler de inceleme konusu oldu. Mahkeme, bu izinlerin süresinin yasal sınırları aşabileceği ve ücretli-ücretsiz izin ayrımını değiştirebileceği yönünde şüphe bulunduğunu ifade etti. Bu durumun, toplu sözleşmenin sadece düzenleyici değil, yeni bir normatif sistem oluşturduğu anlamına gelebileceği değerlendirildi.
Mahkeme verilerine göre söz konusu toplu sözleşme, 74 ulusal kurumda 1.976 çalışanı ve 49 yerel kurumda 492 çalışanı kapsıyor. Toplamda 123 kurumda 2.345 çalışan bu sözleşmeden etkileniyor.
Bu kurumlar arasında Üsküp “Braća Miladinovci” Kütüphanesi, Kültür ve Enformasyon Merkezi, Gençlik Kültür Merkezi, Üsküp Şehir Müzesi, Aziz Kliment Ohridski Ulusal ve Üniversite Kütüphanesi, Vardar Film, Film Ajansı, Ulusal Filarmoni, Ulusal Opera ve Bale, Caz Orkestrası, Drama Tiyatrosu, Makedon Ulusal Tiyatrosu, Çocuk ve Gençlik Tiyatrosu, Veles’teki Stobi antik kenti, “Ohri Yazı”, “Struga Şiir Akşamları”, Üsküp Çağdaş Sanat Müzesi ve Rahibe Teresa Anı Evi gibi önemli kültür kurumları yer alıyor.
Elde edilen verilere göre, sözleşme kapsamında maaşlar en düşük yardımcı teknik personel için yaklaşık 45 bin denardan başlayarak, en yüksek unvanlı hizmet sağlayıcılar için 128 bin denara kadar çıkıyor.
