Bosna Hersek Bakanlar Kurulu’nun neredeyse her toplantısında, bir kişiye ülke vatandaşlığı verilmesiyle ilgili en az bir madde gündeme geliyor. Genellikle kamuoyunun tanımadığı kişiler vatandaşlık alırken, bazı isimlerin karar vericiler tarafından dahi yeterince bilinmediği belirtiliyor.
Bosna Hersek Vatandaşlık Yasası’nın 33. maddesine göre Bakanlar Kurulu, ülkeye “özel katkı sağlayan” kişilere vatandaşlık verebiliyor.
Bu kapsamda, Bosna Hersek’e ekonomik, bilimsel, kültürel veya sportif alanlarda katkı sunabileceği değerlendirilen kişiler, ilgili kurumların önerisiyle normal sürecin dışında vatandaşlık alabiliyor.
Ekonomik alanda bu öneriler Bosna Hersek Dış Ticaret ve Ekonomik İlişkiler Bakanlığı veya entite düzeyindeki kalkınma, girişimcilik ve zanaat bakanlıkları tarafından yapılabiliyor. Sporcular için ise ülkenin ilgili spor federasyonlarının önerileri dikkate alınıyor.
Ancak özellikle iş insanlarına verilen vatandaşlıklarda sistemin kötüye kullanılabileceği yönünde eleştiriler bulunuyor.
Yatırım sözü veriliyor, ancak sonuçları takip edilmiyor
İş insanları için süreç genellikle entite ticaret odalarının tavsiyesiyle başlıyor. Başvurularda büyük yatırımlar ve yeni istihdam vaatleri yer alırken, vatandaşlık alındıktan sonra bu sözlerin çoğu zaman gerçekleşmediği iddia ediliyor.
Klix.ba’nın ulaştığı bilgilere göre, bazı durumlarda başvuru sahipleri büyük ticari başarılarından bahsetmesine rağmen, bu başarıları doğrulayacak kamuya açık bilgilere ulaşmak oldukça zor oluyor.
Vatandaşlık başvurularında resmi olarak yapılan temel inceleme, Bosna Hersek İstihbarat-Güvenlik Ajansı (OSA) tarafından gerçekleştirilen güvenlik kontrolüyle sınırlı kalıyor. Bunun dışında ekonomik başarıların veya yatırım vaatlerinin kapsamlı şekilde incelenmesini sağlayan ayrı bir mekanizmanın bulunmadığı belirtiliyor.
Bazı kişilerin internette dahi iddia ettikleri büyük ticari başarılarla ilgili yeterli bilgiye rastlanmadığı ifade ediliyor.
Ljudmila Budilova örneği
Haberde örnek olarak Ljudmila Budilova’nın durumu gösteriliyor. Budilova, kurduğu şirketin Telegram yöneticilerinden Ilija Perekopski tarafından devralınmasının gündeme gelmesiyle kamuoyunda dikkat çekmişti. Perekopski de bu süreç kapsamında Bosna Hersek vatandaşlığı talep etmişti.
Budilova, Nisan 2025’te “EVA Genesis” adlı şirketi kurduktan sonra, Bosna Hersek ekonomisine yatırım yapacağı yönündeki vaatlerin ardından aynı yıl eylül ayında vatandaşlık aldı.
Ancak şirketin başlangıç sermayesinin yalnızca 1 KM (yaklaşık 0,5 avro) olduğu ve şirket faaliyetleri hakkında kamuoyunda çok az bilgi bulunduğu öne sürüldü.
SNSD değişikliklere karşı çıkıyor
Bu tartışmaların ardından Bosna Hersek Sivil İşler Bakanlığı, “Bosna Hersek’e özel katkı sağlayan kişilerin vatandaşlık edinme sürecine ilişkin yönetmelik” değişikliği önerdi.
Önerilen düzenlemeyle adayların yalnızca güvenlik kontrolünden değil, ekonomik ve diğer alanlardaki başarılarının da daha kapsamlı şekilde değerlendirilmesi planlanıyor.
Ancak değişikliğin kabul edilmesinin zor olduğu belirtiliyor. Bunun nedeni ise Sırp Cumhuriyeti merkezli SNSD partisinin karşı çıkması olarak gösteriliyor.
Habere göre, daha önce bazı Federasyon Bosna Hersekli bakanların Sırp Cumhuriyeti Ticaret Odası veya spor kuruluşlarından gelen başvurulara, yeterli kanıt bulunmadığı gerekçesiyle itiraz ettiği; buna karşılık SNSD’li bakanların da bazı önerileri siyasi tepki olarak engellediği ifade ediliyor.
Yeni düzenlemenin kabul edilmesi için SNSD’li bakanların desteği gerektiği belirtilirken, bu desteğin sağlanmasının beklenmediği aktarılıyor.
Bosna Hersek’te bazı iş insanları ve sporcuların “büyük başarı” iddiaları üzerinden vatandaşlık aldığı yönündeki tartışmalar, sistemin yeniden düzenlenmesi ve ülkeye gerçek katkı sağlayacak kişilerin belirlenmesi gerektiği yönündeki çağrıları artırıyor.
