Eski Yüksek Temsilci Yardımcısı Raffi Gregorian ve ABD askeri istihbaratının eski üst düzey yetkililerinden Doug Wise, NATO ülkelerinin mühimmat tedariki konusunu ele aldıkları analizde Bosna Hersek’in potansiyelinin göz ardı edilmemesi gerektiğini vurguladı.
Balkan Insight için kaleme aldıkları yazıda Gregorian ve Wise, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte’nin Rusya’nın üç ayda ürettiği mühimmatı İttifak’ın bir yılda ürettiğine dair uyarısını hatırlatarak, Avrupa’daki üretimin hızlandığını belirtti.
Ancak analizde, Bosna Hersek’te faaliyet gösteren iki önemli savunma şirketine yeterince dikkat edilmediği ifade edildi. Yazarlar, NATO üyelik sürecinde olan Bosna Hersek’teki Binas ve Pretis şirketlerinin uzun süredir göz ardı edildiğini kaydetti.
Pretis’in, NATO standartlarına uygun 155 milimetre topçu mühimmatı üreten Avrupa’daki nadir tesislerden biri olduğuna dikkat çekilen analizde, bu kalibrenin mevcut mühimmat krizinin merkezinde yer aldığı belirtildi. Binas’ın ise havan, topçu ve roket mühimmatı için hassas fünye üretimi yaptığı, ayrıca 40 milimetrelik mühimmat ve kapsül üretiminde uzmanlaştığı ifade edildi.
Yazarlar, her iki şirketin de başta ABD olmak üzere müttefik ülkelere sertifikalı ve standartlara uygun üretim yapabildiğini vurgulayarak, bu firmaların NATO’nun mühimmat tedarik zincirinde “sessiz ama kritik” bir rol oynadığını belirtti.
Analizde, Pretis ve Binas’ın mevcut üretim kapasitesinin bugün sıfırdan kurulmasının yıllar alacağı ve yüz milyonlarca dolarlık yatırım gerektireceği ifade edildi. Bu nedenle NATO’nun bu şirketleri ve Bosna Hersek’in savunma sanayi altyapısını görmezden gelemeyeceği kaydedildi.
Bosna Hersek’in savunma sanayii ihracatının 2025 yılında 476 milyon Konvertibl Mark’a ulaştığına dikkat çekilen yazıda, Pretis ve Binas’ın hem ekonomik katkıları hem de istihdam açısından önemli aktörler olduğu vurgulandı.
Analizde ayrıca bu şirketlerde çalışan mühendis, teknisyen ve uzmanların uzun yıllara dayanan bilgi birikimine sahip olduğu, bu insan kaynağının kısa sürede oluşturulamayacak stratejik bir avantaj sunduğu ifade edildi.
Bununla birlikte, her iki şirketin önemli bir büyüme potansiyeline sahip olduğu, ancak bu potansiyelin hayata geçirilmesi için uluslararası yatırımlara ihtiyaç duyulduğu belirtildi. Pretis’in üretim kapasitesini artırabileceği ve daha uzun menzilli mühimmat geliştirebileceği, Binas’ın ise hassas bileşen üretiminde genişleme imkânına sahip olduğu kaydedildi.
Gregorian ve Wise, uluslararası yatırımcıların sağlayacağı finansmanın yanı sıra teknoloji transferi, yönetim deneyimi ve yeni pazarlara erişimin de kritik öneme sahip olduğunu vurguladı.
Analizin sonunda, NATO’nun Bosna Hersek’in bu kapasitesini daha fazla dikkate alması gerektiği ifade edilerek, ülkenin İttifak’a katkılarının tanınması ve desteklenmesi çağrısı yapıldı. Ayrıca, Bosna Hersek’in NATO üyeliği hedefi doğrultusunda bu alandaki gelişimin hem ülke hem de İttifak için stratejik kazanımlar sağlayacağı belirtildi.
Klix.ba
