2 Mayıs 1992’de Saraybosna’da yaşanan ve “Bosna-Hersek Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı’nın Savunulması Savaşı” olarak bilinen çatışma, başkentin ve ülkenin bağımsızlığının korunmasında kritik bir rol oynadı. Bu olay, Saraybosna’nın savunulması için verilen ilk büyük savaş olarak kabul ediliyor.
O dönemde eski Yugoslav Halk Ordusu (JNA) unsurları ve onlara bağlı paramiliter grupların hedefi, Bosna-Hersek Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı binasını ele geçirerek devlet yönetimini ortadan kaldırmaktı.
Tanklar ve zırhlı araçlarla ilerleyen JNA birlikleri, Saraybosna’nın Skenderija bölgesinde, Cumhurbaşkanlığı binasına yalnızca yaklaşık yüz metre kala Teritoryal Savunma güçleri ve Bosna-Hersek İçişleri Bakanlığı’na bağlı birlikler tarafından durduruldu.
Böylece Cumhurbaşkanlığı binasının ele geçirilmesi engellendi. Ancak Saraybosna kuşatması, daha sonra 1.400 günden fazla sürecek ve şehir halkı ağır insani koşullar altında yaşamaya zorlanacaktı. Kuşatma boyunca siviller havan topları, keskin nişancı ateşi ve ağır silahlarla hedef alındı; ayrıca su, elektrik ve doğalgaz kesintileri nedeniyle ciddi insani kriz yaşandı. Bu durum daha sonra Lahey Uluslararası Ceza Mahkemesi (ICTY) kararlarında da doğrulandı.
Aynı gün JNA unsurları, Saraybosna Havalimanı’nda Bosna-Hersek Cumhurbaşkanı Aliya İzzetbegoviç ve beraberindeki heyeti alıkoydu. İzzetbegoviç, Lizbon görüşmelerinden dönmekteydi ve Lukavica’ya götürüldü.
Bu gelişme, ertesi gün yaşanacak olayların da başlangıcı oldu. 3 Mayıs’ta JNA birliklerinin şehir merkezindeki Bistrik kışlasından çekilmesi ve yapılan zorlu müzakerelerin ardından İzzetbegoviç’in serbest bırakılması için takas anlaşması sağlandı.
2 Mayıs günü ayrıca Saraybosna’dan dünyaya yansıyan görüntülerde yanan tramvaylar, patlamalar ve şehir genelindeki saldırılar dikkat çekti. Posta binasının yakılmasıyla 45.600 telefon hattı devre dışı kaldı ve şehir büyük ölçüde iletişimsiz kaldı.
Saraybosna kuşatması ve sivillere yönelik saldırılar nedeniyle, Uluslararası Ceza Mahkemesi tarafından eski Sırp liderler Radovan Karadžić ve Ratko Mladić müebbet hapis cezasına çarptırıldı. Ayrıca Stanislav Galić ve Dragomir Milošević gibi isimler de uzun hapis cezaları aldı. Slobodan Milošević ise yargılama sürecinde hayatını kaybetti.
Bosna-Hersek’te 2 Mayıs’ın yıldönümü kapsamında şehitlikler ve anıt mezarlıklarda törenler düzenleniyor.
