Bosna Hersek’in başkenti Saraybosna’da özellikle gençler için ev sahibi olmak giderek imkânsız hale geliyor. Aynı zamanda Batı ülkelerinde uzun süredir görülen bir eğilim olan gayrimenkul sahipliğinin birkaç elde yoğunlaşması da şehirde belirgin şekilde artıyor.
Gayrimenkul sektöründen emlakçı Spaho Ljajić, Saraybosna’da bir kişinin dört ila beş daire satın almasının artık olağan bir durum haline geldiğini söyledi.
Ljajić, “Bir kişinin yeni projelerden dört-beş daire satın aldığı oluyor,” ifadelerini kullandı.
Uzmanlara göre bunun temel nedeni enflasyon ortamında gayrimenkulün en güvenli yatırım aracı haline gelmesi. Bosna Hersek’te altın veya finansal enstrümanlara uygun yatırım koşullarının sınırlı olması ve mevduat faizlerinin düşük kalması, fazla sermayenin gayrimenkule yönelmesine neden oluyor.
Alıcılar yalnızca Saraybosna sakinleri değil. Ülke genelinden varlıklı kişiler ve diaspora da başkentte birden fazla konut satın alarak yatırım yapmayı tercih ediyor. Bu durum, konut arzını azaltırken metrekare fiyatlarının hızla yükselmesine yol açıyor.
Gençler için ulaşılmaz matematik
Sektör verilerine göre Saraybosna’da konutların yaklaşık yüzde 40’ı peşin ödemeyle satın alınırken, geri kalan kısmı krediyle finanse ediliyor. Ancak ortalama gelir ile konut fiyatları arasındaki fark dikkat çekiyor.
Saraybosna’da ortalama maaş 1.700 KM seviyesindeyken, metrekare fiyatları 4.500 ila 5.000 KM arasında değişiyor. Bu da tek bir metrekare konut için neredeyse üç aylık maaş gerektiği anlamına geliyor.
Yasal boşluklar
Uzmanlara göre mevcut vergi sistemi, çok sayıda gayrimenkul sahibi olan yatırımcıları caydırmıyor. Birçok Avrupa ülkesinin aksine, Saraybosna’da sahip olunan konut sayısına göre artan bir vergi sistemi bulunmuyor.
Gayrimenkul vergisi yalnızca kiralama faaliyeti olarak beyan edilen taşınmazlar için metrekare başına 4 KM olarak uygulanıyor. Ancak çok sayıda konutun kayıt dışı şekilde kiraya verildiği belirtiliyor. Bu nedenle büyük yatırımcılar için yıllık vergi yükü oldukça düşük kalıyor.
Garajlar yeni yatırım aracı oldu
Saraybosna’da yalnızca konutlar değil, garajlar da yatırım aracına dönüşmüş durumda. Emlakçı Ljajić, bazı yatırımcıların uygun fiyat döneminde 30’a kadar garaj satın aldığını ifade etti.
Bir garajın 20.000 KM’ye alınıp aylık 200 KM veya daha fazla kiraya verilmesinin, konutlara göre daha hızlı geri dönüş sağladığını belirten Ljajić, bu durumun trafik sorunlarını da artırdığını söyledi.
Gençler için destekler yetersiz kalıyor
Yetkililer konut krizine çözüm arayışında olsa da mevcut desteklerin yetersiz olduğu ifade ediliyor. Hükümetin gençlere yönelik konut sübvansiyonları, yüksek fiyatlar karşısında sınırlı etki yaratıyor.
Görevden ayrılan Başbakan Nihad Uk, sosyal konut modeli üzerinde çalışıldığını açıklamış olsa da, uzmanlara göre piyasa koşulları şimdilik gençler aleyhine işlemeye devam ediyor.
Klix.ba
