Kuzey Makedonya’nın da dahil olduğu geniş kapsamlı bölgesel genetik araştırmayla, ülkedeki boz ayıların gerçek sayısının ve hangi bölgelerde hareket ettiklerinin belirlenmesi hedefleniyor.
Araştırma, Alpler’den Ege Denizi’ne kadar uzanan Dinar-Pindos dağ silsilesindeki boz ayı popülasyonunu kapsayacak. Avrupa’nın bu tür için en büyük popülasyonu olarak değerlendirilen bölgede yaklaşık 4 bin boz ayının yaşadığı tahmin ediliyor.
Kuzey Makedonya’daki çalışmalar ise ülkenin batısında yürütülecek. İzleme alanı kuzeyde Üsküp Karadağı ve Şar Dağları’ndan başlayarak güneyde Pelister, Nidže ve Kožuf dağlarına kadar uzanacak.
2026 yılı sonuna kadar yaklaşık 900 genetik örnek toplanması planlanıyor. Araştırmada hayvanlara doğrudan müdahale edilmeyecek. Bunun yerine doğada bırakılan dışkılardan örnekler alınacak ve laboratuvar ortamında bu örneklerden genetik materyal elde edilecek.
Makedonya Ekoloji Derneği (MED) proje koordinatörü Aleksandar Stojanov, yöntemi “ayıların bıraktığı dışkı örneklerinden her bir hayvanın genotipini belirleyerek adeta genetik parmak izi oluşturmak” şeklinde açıkladı.
Bu yöntem sayesinde araştırmacılar, farklı örneklerin aynı ayıya ait olup olmadığını belirleyebilecek. Böylece boz ayıların gerçek popülasyon büyüklüğü, hareket alanları ve yayılımı daha kesin şekilde ortaya konulabilecek.
Araştırmanın başarılı olabilmesi için mümkün olduğunca fazla örnek toplanması büyük önem taşıyor. Bu nedenle çalışmalara orman görevlileri, korunan alanlardaki korucular, av koruma görevlileri ve avcıların yanı sıra şifalı bitki, orman meyvesi ve mantar toplayan kişiler de dahil edilecek.
Dağcılar, bisikletçiler ve doğa tutkunlarından da ayıların izlerini veya diğer varlık belirtilerini fark etmeleri halinde araştırmacılara yardımcı olmaları bekleniyor.
Genetik veriler yalnızca ayıların sayısını belirlemekle sınırlı kalmayacak. Araştırma sayesinde türün yayılımı ve genetik çeşitliliği de ortaya çıkarılacak. Elde edilecek sonuçların boz ayıların yaşam alanları ve ekolojisinin daha iyi anlaşılmasına katkı sağlaması bekleniyor.
Kuzey Makedonya’da sıkı şekilde koruma altında bulunan boz ayılarla ilgili elde edilecek verilerin, türün gelecekte korunması ve popülasyonunun yönetilmesine yönelik çalışmaların temelini oluşturması hedefleniyor.
Avrupa Birliği’nin LIFE Programı tarafından ortak finanse edilen proje, 9 Avrupa ülkesinden 21 ortağın katılımıyla yürütülüyor. Projenin temel amacı, Dinar-Pindos dağları boyunca boz ayıların uzun vadeli korunmasını sağlamak, insanlarla ayılar arasındaki çatışmaları azaltmak ve ayıların yaşam alanlarını korumak.
Kuzey Makedonya Çevre ve Fiziki Planlama Bakanlığı da genetik izleme çalışmalarının, gelecekte uygulanacak koruma tedbirlerinin planlanması açısından önemli bir temel oluşturacağını belirtiyor.
Yetkililere göre boz ayıların ve yaşam alanlarının uzun vadede korunması için kurumlar ve ilgili tüm taraflar arasında koordinasyon gerekiyor. Araştırmanın sonuçlarının ise türün korunmasına yönelik daha etkili bir sistem oluşturulmasına katkı sağlaması bekleniyor.
