The Jerusalem Post’un haberine göre, İsrail son yıllarda Sırbistan ile ilişkilerini giderek güçlendiriyor. Bu bağ özellikle Orta Doğu’daki savaş sürecinde daha da derinleşti.
İsrail’in bazı Avrupa ülkeleriyle ilişkilerinin Gazze savaşı ve kamuoyu baskısı nedeniyle zorlandığı bir dönemde, Belgrad yönetimi Kudüs için Avrupa’daki önemli ortaklardan biri olarak öne çıktı.
Sırbistan’ın Rusya ile tarihsel bağlarını sürdürmesi ve aynı zamanda Batı ile Çin arasında denge politikası izlemesi, bu ilişkiyi karmaşık hâle getirse de özellikle savunma ve güvenlik alanındaki iş birliği son yıllarda belirgin şekilde arttı.
Sırbistan’dan İsrail’e mühimmat sevkiyatı
Birleşmiş Milletler Özel Raportörü Francesca Albanese, mart ayında Belgrad’da yaptığı açıklamada Sırbistan yönetimini İsrail ile “çekinmeden” iş birliği yapmak ve askeri ekipman göndermekle eleştirdi.
Balkan Insight ve Haaretz’in aktardığına göre, İsrailli yetkililer Hamas’ın 7 Ekim saldırısından bir gün sonra, 8 Ekim’de Sırp yetkililerle temasa geçti. Mühimmat talebinde bulunulan Sırbistan, kısa sürede yanıt verdi ve ihracat izni dört gün içinde çıkarıldı. Ardından sevkiyat İsrail’deki Beer Şeva yakınlarındaki Nevatim Hava Üssü’ne ulaştı.
Sevkiyatlar, İsrail’in Gazze’de kara operasyonuna başlamasından sonra da devam etti. 2024 ortasına kadar Sırbistan’ın İsrail’e yaptığı mühimmat ihracatı 16,3 milyon euroya ulaştı. Karşılaştırma olarak, 2023 yılı boyunca (Ekim ayına kadar) toplam ihracat yalnızca 540 bin euro seviyesindeydi.
İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, Şubat 2024’te Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vučić’e “sarsılmaz destek” için teşekkür ederek onu “İsrail’in gerçek dostu” olarak nitelendirdi.
Elbit Systems ile dev anlaşma
Sırbistan’ın İsrail’e silah ihracatı 2025 yılında daha da arttı. Yüzde 140 artışla 114 milyon euroya ulaşan ihracat kapsamında, aynı yıl İsrail’e mühimmat taşıyan 38 kargo uçuşu gerçekleştirildi.
İsrail, savunma alanında hâlâ en çok ABD’ye dayanıyor olsa da, Sırbistan ile iş birliği tedarik kaynaklarını çeşitlendirme ve tek bir güce bağımlılığı azaltma stratejisinin parçası olarak görülüyor.
Sırbistan ise bu iş birliği karşılığında İsrail’in ileri askeri teknolojilerine erişim sağlıyor. En önemli anlaşmalardan biri, İsrailli savunma şirketi Elbit Systems ile imzalanan 1,6 milyar dolarlık sözleşme oldu.
Beş yıllık anlaşma kapsamında:
- Sırbistan’da keşif ve savaş dronlarının üretimi
- Dolaşan mühimmat geliştirilmesi
- Uzun menzilli hassas topçu roketleri
- Elektronik harp sistemleri
gibi projeler yer alıyor.
Sırbistan daha önce Elbit’ten PULS roket sistemleri ile Hermes 900 gözetleme ve taarruz dronları da satın almıştı. 2026 yılında ise iki ülke arasında istihbarat ve savunma verilerinin daha kolay paylaşımını öngören yeni bir anlaşma imzalandı.
Sırbistan’ın denge politikası
Sırbistan için İsrail ile ilişkiler, daha geniş bir jeopolitik stratejinin parçası. Geleneksel olarak Rusya önemli bir silah tedarikçisi olurken, Çin son yıllarda hava savunma sistemleri ve dronlar alanında öne çıktı.
İsrail ve Fransa ile geliştirilen ilişkiler, Belgrad’ın bu bağımlılığı dengelemesine yardımcı oluyor.
Ayrıca Sırbistan, Güneydoğu Avrupa ile kıtanın geri kalanı arasında kara bağlantısı sağlayan önemli bir ülke konumunda. Hindistan–Orta Doğu–Avrupa koridoru gibi yeni ticaret güzergâhları bağlamında Belgrad’ın lojistik rolü daha da artabilir.
Bu gelişmeler bölgesel rekabeti de etkiliyor. Türkiye’nin Balkanlar’daki etkisini artırmak amacıyla Hırvatistan, Arnavutluk ve Kosova ile savunma ilişkilerini güçlendirmesi, Sırbistan’da dikkatle takip ediliyor.
Tarihsel bağlardan güncel çıkarlara
Sırbistan ile İsrail arasındaki ilişkiler tarihsel bir arka plana da sahip. Metinde, İkinci Dünya Savaşı sırasında Yahudiler ve Sırpların yaşadığı ortak acılara dikkat çekiliyor.
Ayrıca modern Siyonizmin kurucusu Theodor Herzl’in ailesinin Zemun ile bağlantısı olduğu, dedesi Shimon Loeb Herzl’in burada yaşadığı ve haham Yehuda Alkalai ile ilişkili olduğu belirtiliyor. Alkalai’nin Sırp ayaklanmalarından ilham aldığı ve bu fikirlerin Herzl üzerinde dolaylı etkisi olabileceği ifade ediliyor.
Ancak günümüzde ilişkilerin merkezinde daha somut unsurlar bulunuyor: silah ticareti, dron teknolojileri, istihbarat iş birliği, bölgesel güvenlik ve her iki ülkenin de uluslararası sistemde tek bir büyük güce bağımlı kalmama arayışı.
index.hr
