Hırvatistan Çevre Koruma ve Yeşil Dönüşüm Bakanlığı danışmanlarından Yasna Kufrin, ülkede tekstil atıklarının ayrı toplanması konusunda Avrupa Birliği ortalamasının oldukça gerisinde kalındığını açıkladı.
“Tekstil Atığının Geleceği” konferansında konuşan Kufrin, Avrupa Birliği’nde kişi başına yılda ortalama 16 kilogram tekstil atığı oluştuğunu ve bunun 4,6 kilogramının ayrı toplandığını söyledi.
Hırvatistan’da ise kişi başına yılda yaklaşık 12 kilogram tekstil atığı oluşmasına rağmen bunun yalnızca 1,4 kilogramının ayrı toplandığını belirtti.
Kufrin, mevcut verilerin yalnızca resmi olarak “atık” kategorisine giren tekstilleri kapsadığını, bağışlanan veya yeniden kullanılan ikinci el kıyafetlerin bu istatistiklerde yer almadığını ifade etti. Ayrıca Avrupa genelinde satılamayan yeni tekstil ürünlerinin kullanılmadan imha edilmesinin de ciddi bir sorun olduğunu vurguladı.
2028’de yeni sistem yürürlüğe girecek
Avrupa Birliği’nde 2028 yılından itibaren uygulanacak yeni sistemle birlikte tekstil ürünlerinin tüm yaşam döngüsünün takip edileceği açıklandı. Sistem; yeni ürünleri, ikinci el tekstilleri ve atıkları kapsayacak.
Kufrin, Hırvatistan’da son yıllarda tekstil atıklarının ayrı toplanmasında küçük artışlar yaşandığını ancak bunun yeterli olmadığını belirterek, “Büyük bir potansiyel hâlâ kullanılmıyor.” dedi.
2024 verilerine göre Hırvatistan’da yılda yaklaşık 55 bin ton tekstil atığı oluşuyor. Bunun:
- yüzde 79’u doğrudan çöplüklere gidiyor,
- yüzde 9’u geri dönüştürülüyor,
- yüzde 6’sı enerji üretiminde kullanılıyor,
- yüzde 5’i atık yönetim merkezlerine gönderiliyor.
200’den fazla belediye tekstil atığını ayrı toplamıyor
Ülkedeki 555 şehir ve belediyeden yaklaşık 200’ünün 2024 yılında ayrı tekstil atığı topladığına dair veri bildirmediği açıklandı.
Ayrı tekstil atığı toplamada başı Zagreb çekiyor. Başkentte geçen yıl 1.600 ton tekstil atığı toplandı. Zagreb’i Pula, Rijeka, Velika Gorica, Varaždin, Split ve Şibenik takip etti.
En iyi performans gösteren bölgeler arasında İstria, Zagreb ve Primorje-Gorski Kotar yer alırken, en düşük oranlar Dubrovnik-Neretva, Brod-Posavina ve Lika-Senj bölgelerinde kaydedildi.
“Hızlı moda” çevre üzerindeki baskıyı artırıyor
Uzmanlar, “hızlı moda” olarak bilinen aşırı üretim ve tüketim modelinin tekstil atıklarını hızla artırdığına dikkat çekiyor.
Avrupa Birliği’nde tekstil tüketiminin çevre ve iklim üzerindeki etkisinin; gıda, konut ve ulaşımdan sonra dördüncü sırada yer aldığı belirtiliyor.
1975 yılından bu yana küresel tekstil lifi üretiminin yaklaşık üç kat arttığına işaret edilen raporda, özellikle Asya’daki üretimin yüksek su tüketimi, sera gazı salımı ve arazi kullanımı nedeniyle ciddi çevresel baskı oluşturduğu ifade edildi.
Ayrıca internet üzerinden yapılan tekstil alışverişlerinin büyük ölçüde arttığı, müşteriler tarafından iade edilen ürünlerin önemli kısmının yeniden satışa sunulmak yerine imha edildiği kaydedildi.
Tahminlere göre Avrupa’da piyasaya sürülen tekstil ürünlerinin yüzde 4 ila 9’u, henüz hiç kullanılmadan yok ediliyor.
