Hırvatistan’da gündeme gelen kaçak ve tehlikeli atık skandalının yalnızca Gospiç’teki eski PPK Velebit sanayi tesisini kapsamadığı ortaya çıktı. Soruşturma kapsamında Varaždin, Benkovac köyü ve Senj’de en az üç farklı bölgenin daha atıkların yasa dışı şekilde depolandığı noktalar arasında olduğu belirtiliyor.
Devlet kurumlarının verileri, yetkililerin açıklamaları ve Hırvat medyasındaki haberlere göre, söz konusu bölgelerdeki toplam atık miktarının en az 68 bin ton olduğu tahmin ediliyor.
Çevre Koruma Fonu, yalnızca Gospiç’teki eski PPK Velebit tesisinde yaklaşık 45 bin ton tehlikeli ve tehlikesiz atık bulunduğunu tahmin ediyor.
Varaždin Belediye Başkanı Neven Bosilj, eski Mundus mobilya fabrikasının bulunduğu alanda yaklaşık 5 bin ton atık olduğunu söyledi. Benkovac köyündeki eski taş ocağında ise yaklaşık 11 bin metreküp, yani 16 bin ton atık bulunduğu belirtiliyor.
Atıklar İtalya ve Slovenya’dan getirildi
2022 başından Eylül 2024’e kadar söz konusu bölgelere taşınan atıkların, Josip ve Monika Şinçek çifti ile Tipos Resurs ve İzokseko şirketleriyle bağlantılı olduğu belirtiliyor.
Yolsuzluk ve Organize Suçlarla Mücadele Savcılığı’nın (USKOK) şüphelerine göre, bu şirketler üzerinden İtalya ve Slovenya’dan plastik, tıbbi ve diğer atıkların kabul edilmesi, taşınması ve yasa dışı şekilde depolanması organize edildi.
USKOK’un Şubat 2025’te başlattığı ilk soruşturmada, atıkların toprağa gömüldüğü, üzerlerinin toprak ve mıcırla kapatıldığı veya açık alanlarda ve atık depolamaya uygun olmayan yerlere bırakıldığı şüphesi üzerinde duruldu.
Soruşturma kapsamında Şinçek çiftinin yanı sıra İzokseko şirketinin yöneticisi Françiska Dodiç de incelemeye alındı.
Soruşturma Senj’e kadar genişletildi
USKOK, Mart 2026’da soruşturmayı Senj’e de genişletti. Savcılığa göre Şinçek çifti, 2020 ve 2021 yıllarında zararlı ve tehlikeli maddeler içeren öğütülmüş plastik ve diğer atıkları Senj’deki tehlikesiz belediye atıkları depolama alanına taşıttı.
USKOK, bu bölgede yasa dışı şekilde depolandığı değerlendirilen atık miktarını en az 2 bin 640 ton olarak açıkladı.
Senj Belediyesi’ne bağlı bir şirketin Şubat 2020’de Tipos Resurs ile anlaşma yaptığı da ortaya çıktı. Anlaşmaya göre şirketin, Senj yakınlarındaki Sveti Yuray atık depolama alanının üzerini kapatmak amacıyla 4 bin ton inert malzeme alması gerekiyordu.
Ancak bağımsız Senj Belediye Meclisi Üyesi Hırvoje Bez yak, bölgeye getirilen atık miktarının sözleşmede belirtilenden çok daha fazla olduğunu öne sürdü. Bez yak ayrıca getirilen malzemeler arasında İtalya’dan gelen tehlikeli tıbbi atıkların da bulunduğunu iddia etti.
Gospiç ve Otoçaç da soruşturmada
USKOK’un genişlettiği soruşturmada Gospiç’teki belediye atık depolama alanı da yer alıyor. Buraya da öğütülmüş plastik ve diğer atıkların taşındığı öne sürülüyor. Ancak bu bölge için atık miktarı henüz açıklanmadı.
Savcılık ayrıca atıkların satın alınması, taşınması ve işlenmesiyle ilgili sahte belgeler hazırlandığını ve resmi kayıtlara gerçeğe aykırı bilgiler girildiğini belirtiyor.
Hırvat basınında yer alan bazı sürücü ifadeleri ve kaydedilen konuşmalarda ise Otoçaç’taki Podum atık depolama alanının kamyonların olası varış noktalarından biri olarak geçtiği öne sürüldü. Ancak yetkililer, Podum’da tehlikeli atık bulunduğuna dair bir tespit yapılmadığını açıkladı.
Şirket 2014’ten beri denetimlerin odağında
Öte yandan Tipos Resurs şirketinin çevre denetimlerinin radarında 2014 yılından beri olduğu ortaya çıktı.
O dönemde şirket, Hırvatistan’dan Bosna Hersek’in Derventa kentindeki bir firmaya yaklaşık 100 ton atığın gönderilmesi nedeniyle incelemeye alınmıştı.
Atıklar, “plastik ambalaj artıkları” olarak beyan edilmiş ve tehlikesiz karışık atık olarak sınıflandırılmıştı. Ancak Bosna Hersek’teki çevre denetçileri, Derventa’daki şirketin söz konusu atığı ithal etmek için gerekli izne sahip olmadığını belirledi ve atığın Hırvatistan’a geri gönderilmesine karar verdi.
Yaklaşık 40 ton atık Hırvatistan’a geri gönderilerek gümrük kontrolüne alındı. Bunun ardından Hırvatistan’da ilgili şirketler hakkında denetimler başlatıldı ve soruşturmaya polis ile Devlet Savcılığı da dahil oldu.
Hırvat gümrük makamlarına da sınır kapılarında denetimlerin artırılması ve söz konusu atıkların ülkeye girişinin engellenmesi talimatı verildi.
Daha önce Derventa’daki şirketin aynı belgelerle Hırvatistan’dan 23 sevkiyatta yaklaşık 358 ton atık kabul ettiği de basına yansımıştı. Ancak bu atığın tamamının Tipos Resurs tarafından gönderildiği kesin olarak doğrulanmış değil. Söz konusu sevkiyatlar arasında Zagreb’deki sağlık kuruluşlarından çıkan tıbbi atıkların da bulunduğu bildirildi.
