Slovenya ve Hırvatistan, sınır ötesi atık taşımacılığının denetlenmesinde benzer bir sisteme sahip olsa da sahadaki uygulamalarda önemli farklılıklar bulunuyor.
Slovenya’da çevre müfettişleri, Mali İdaresi ve polis ekipleriyle birlikte otoyollarda, sınır kapılarında ve Koper Limanı’nda düzenli denetimler gerçekleştiriyor.
Mali İdaresi, atık denetimi temel görevleri arasında olmamasına rağmen sınır ötesi atık taşımacılığında ilk kontrol noktalarından biri olarak görev yapıyor. Ekipler, sevkiyat henüz yoldayken belgeleri ve yükü kontrol ediyor. Şüpheli görülen sevkiyatlar hemen durdurulabiliyor ve ardından çevre müfettişleri sevkiyatın yasal olup olmadığını belirliyor.
Slovenya’da yalnızca 2025 yılında ilgili kurumlar 67 ortak operasyon düzenledi, 2 bin 500’den fazla aracı kontrol etti ve 523 atık sevkiyatını denetledi.
Hırvatistan’da ise sınır ötesi atık taşımacılığı çevre müfettişleri, Gümrük İdaresi ve polis tarafından denetleniyor. Kontroller sınır kapılarının yanı sıra karayollarında, demiryollarında, limanlarda ve atık sektöründe faaliyet gösteren şirketlerde gerçekleştiriliyor.
Ancak Hırvatistan’ın 2024 yılına ilişkin resmi verileri, kaçak atıkların önemli bölümünün sınırda değil, atık işletmelerinde tespit edildiğini gösteriyor.
Hırvatistan Devlet Müfettişliği, 2024 yılında toplam 18 bin 608 ton atık içeren 955 yasa dışı sevkiyat tespit etti. Bunlardan yalnızca 11’i karayollarında ortaya çıkarılırken, 944 sevkiyat atık yönetimi yapılan çeşitli tesislerde tespit edildi.
Yetkililer aynı yıl sınırlar, karayolları, Rijeka Limanı ve Volinja Demiryolu İstasyonu’nda 143 denetim gerçekleştirdi.
Bu veriler, Hırvatistan’da yasa dışı atıkların önemli bir bölümünün sınır geçişi sırasında değil, sevkiyat varış noktasına ulaştıktan sonra tespit edildiğine işaret ediyor.
Slovenya’da ise Mali İdaresi, sınır ötesi atık sevkiyatlarını ülkeye giriş ve çıkış sırasında olduğu gibi ülke içinde de düzenli olarak kontrol ediyor. Belgelerin yanı sıra kamyon veya konteynerdeki yükün evraklarda belirtilen içerikle uyuşup uyuşmadığı ve taşıma aracının gerekli şekilde işaretlenip işaretlenmediği de inceleniyor.
Şüpheli bir sevkiyat tespit edildiğinde yük fiziksel olarak durduruluyor ve çevre müfettişleri tarafından yasal durumu belirleniyor.
Slovenya’da ayrıca yasa dışı atık taşıdığı şüphesiyle durdurulan kamyonlar için özel bir uygulama bulunuyor. Vrhnika’da bu araçların tutulması için belirlenmiş bir park alanı bulunuyor. Kamyon, atığın göndericiye iade edilmesine veya başka bir şekilde bertaraf edilmesine karar verilene kadar burada tutulabiliyor.
Hırvatistan’da da yasa dışı bir sevkiyatın alıcıya ulaşmadan durdurulması mümkün. Bu nedenle iki ülke arasındaki temel fark, birinin kamyonları durdurabilmesi, diğerinin ise durduramaması değil; denetimlerin ne zaman ve nasıl gerçekleştirildiğiyle ilgili.
Hırvatistan’da 2024 yılında çevre müfettişleri, 2 bin 897 ton atık içeren 149 yasa dışı sevkiyatın geri gönderilmesi için Çevre ve Yeşil Dönüşüm Bakanlığına başvurdu. Söz konusu atıkların bir bölümü 2022, 2023 ve 2024 yıllarında ülkeye yasa dışı yollarla getirilmişti.
Sevkiyatlarda çoğunlukla tehlikeli olmasına rağmen tehlikesiz olarak beyan edilen atıklar ile plastik ve kauçuk karışımları bulundu. Sevkiyatların gönderildiği ülkeler arasında Slovenya, İtalya ve Almanya yer aldı.
Bu durum, bazı yasa dışı atık sevkiyatlarının sınır geçişinden aylar hatta yıllar sonra tespit edildiğini gösteriyor.
İki ülke 2020 yılında da sınır ötesi atık taşımacılığının daha sıkı denetlenmesi amacıyla bir araya gelmişti. Görüşmede Slovenya çevre müfettişliği, polis ve Mali İdaresi ile Hırvatistan Gümrük İdaresi, Devlet Müfettişliği ve kriminal polis temsilcileri yer almıştı.
Taraflar, sınır kapıları ve önemli ulaşım güzergahlarında ortak denetimlerin artırılması, günlük bilgi paylaşımı ve görevli personelin eğitimlerinin güçlendirilmesi konusunda anlaşmıştı.
Kaçak atık taşımacılığı konusu, atıkların Gospiç ve Hırvatistan’ın diğer bölgelerine bırakılmasıyla ilgili soruşturma nedeniyle yeniden gündemde. Soruşturmada atıkların hangi güzergahlardan ülkeye girdiği, hangi sınır kapılarından geçtiği, denetlenip denetlenmediği ve sevkiyat belgelerinde nelerin yer aldığı araştırılıyor.
Slovenya’da da kaçak atık taşımacılığı ve atık yönetimiyle bağlantılı suçlar görülüyor. Bunlardan biri “Kule Çöpü” adı verilen operasyon kapsamında ortaya çıkarıldı.
Soruşturmada bir suç örgütünün İtalya’da topladığı ve depoladığı atıkları sahte belgeler düzenleyerek Slovenya, Hırvatistan ve Macaristan’a yasa dışı şekilde taşıdığı belirlendi.
2019 ve 2020 yıllarında yürütülen soruşturmanın ardından 22 Eylül 2022’de uluslararası operasyon düzenlendi. Ekipler 70’ten fazla yasa dışı sevkiyat ve yaklaşık 1.700 ton atık tespit etti.
Slovenya’nın Divaça bölgesinde toplam yaklaşık 80 ton ağırlığında dört büyük sevkiyat ortaya çıkarıldı. Atıklar tehlikeli olarak sınıflandırılmamış, karışık evsel atık olarak beyan edilmişti.
Üç sevkiyat doğaya boşaltılmış halde bulunurken, dördüncü sevkiyat polis tarafından durduruldu. Belgelerde sipariş veren olarak var olmayan şirketlerin isimlerinin kullanıldığı belirlendi. Tespit edilen atıklar daha sonra İtalya’ya geri gönderildi.
