Bosna Hersek’te 4 Ekim’de yapılacak genel seçimlerde, seçim sürecinin şeffaflığını ve güvenilirliğini artırmak amacıyla yeni teknolojiler ilk kez kapsamlı şekilde kullanılacak.
Seçimlerde kullanılacak ekipmanların bir bölümü ülkeye ulaşırken, sistemlerin Ağustos ayı sonundan önce test edilmesi planlanıyor.
Bosna Hersek Merkez Seçim Komisyonu, ilk cihazların ay başında ulaştığını ve ilk testlerin 17-18 Ağustos tarihlerinde yapılacağını açıkladı.
Komisyon, biyometrik seçmen tanımlama cihazları ile oy pusulalarını tarayacak cihazların dört ayrı parti halinde teslim edileceğini bildirdi. İlk partide 150 biyometrik seçmen tanımlama cihazı ve 150 oy pusulası tarama cihazı teslim edildi.
Toplamda 2 bin 450 cihazın kullanılması planlanıyor. Komisyonun veri merkezi için gerekli ekipmanların kurulumu tamamlanırken, sistemin çalışması için yazılım altyapısının oluşturulması da sürüyor.
Sistem, daha önce 35 ülkede benzer projelerde görev alan Hollanda merkezli Smartmatic International Holding öncülüğündeki konsorsiyum tarafından kuruluyor.
Seçmenler ilk kez biyometrik olarak doğrulanacak
Yeni sistemin temel amaçlarından birinin seçimlerde yaşanabilecek usulsüzlükleri önlemek olduğu belirtiliyor.
Seçmenler bu yıl ilk kez elektronik olarak kimlik doğrulamasından geçirilecek. Geçerli kimlik kartı, pasaport veya sürücü belgesiyle sandığa gelen seçmenlerin kimlikleri kontrol edilecek ve ardından parmak iziyle biyometrik doğrulama yapılacak.
Doğrulamanın ardından seçmene bir belge verilecek. Seçmen bu belgeyi imzaladıktan sonra özel kutularda saklanacak. Belgeler daha sonra seçime katılım oranının belirlenmesinde kullanılacak.
Oy pusulaları taranacak
Seçmenler oy pusulalarında parti veya adayın yanında bulunan daireyi tamamen dolduracak. Bu yöntemin oy pusulalarının makineler tarafından doğru şekilde okunmasını sağlaması amaçlanıyor.
Daha sonra her oy pusulası tek tek tarayıcıdan geçirilecek. Cihaz, pusulanın dijital görüntüsünü oluşturacak ve böylece sonradan yapılabilecek değişiklik veya eklemelerle sonuçların değiştirilmesinin önüne geçilmesi hedeflenecek.
Bununla birlikte oyların manuel olarak yeniden sayılması da devam edecek. Sandık kurulları seçim sonunda tüm oy pusulalarını elle sayacak, sonuçları resmi tutanaklara işleyecek ve seçim malzemelerini yerel seçim komisyonlarına teslim edecek.
Sonuçların daha hızlı açıklanması hedefleniyor
Yeni teknolojilerin yalnızca oyların daha doğru sayılmasını değil, seçim sonuçlarının daha hızlı açıklanmasını da sağlaması bekleniyor.
Şimdiye kadar Bosna Hersek’te seçim sonuçlarının kesinleşmesi günler, hatta bazı durumlarda haftalar sürebiliyordu. Yeni sistemle birlikte sandıkların kapanmasının hemen ardından ön sonuçların daha hızlı açıklanması hedefleniyor.
Yıllardır seçimlerde usulsüzlük iddiaları gündemde
Bosna Hersek’te geçmiş seçimlerin ardından çeşitli hile ve sonuçlara müdahale iddiaları gündeme gelmiş, bu nedenle seçimlerde teknolojik sistemlerin kullanılması uzun süredir talep edilmişti.
Seçim sürecini düzenli olarak izleyen sivil toplum kuruluşlarından “Pod Lupom” koalisyonu, yeni teknolojilerin seçimlerin şeffaflığı, verimliliği ve güvenilirliği açısından gerekli olduğunu belirtti.
Koalisyon, yeni teknolojilerin yalnızca gelişmiş demokrasilere özgü olmadığını ve dünya genelinde modern seçim sistemlerinin standartlarından biri haline geldiğini ifade etti.
Teknolojinin kullanılması siyasi tartışmalara yol açtı
Yeni seçim sisteminin uygulanması ise bazı siyasi engeller nedeniyle gecikti. Seçim yasasında yapılan değişikliklerle teknolojik sistemin kullanılması zorunlu hale getirilmesine rağmen, cihazların satın alınması için gereken 57,5 milyon avroluk finansmanın aktarılması aylarca engellendi.
Bosna Hersek Maliye Bakanı Sırjdan Amidjiç, Milorad Dodik liderliğindeki Bağımsız Sosyal Demokratlar Birliği üyesi olarak, gerekli ödeneğin Merkez Seçim Komisyonuna aktarılması talimatını imzalamayı reddetti.
Bunun üzerine Bosna Hersek’teki Yüksek Temsilci Kristiyan Şmit sürece müdahale etti.
Yeni teknolojilerin kullanılmasına yönelik en yoğun itirazların da Dodik’in partisinden geldiği belirtildi. Muhalifler sistemin çok pahalı ve karmaşık olduğunu, ayrıca dışarıdan kişilerin seçim sonuçlarını etkileyebileceğini savundu.
“Kağıt oylar ek güvenlik sağlayacak”
“Pod Lupom” koalisyonu ise yabancı müdahalesi iddialarını reddetti.
Koalisyon, bu tür iddiaların yeni teknolojilerin uygulanmasını engellemek ve seçimlerdeki usulsüzlüklerin devam etmesini sağlamak amacıyla ortaya atıldığını savundu.
Yeni sistemin güvenlik seviyesinin yüksek olduğu belirtilirken, olası bir siber saldırı girişiminde dahi kağıt oy pusulalarının fiziksel kayıt olarak korunacağı vurgulandı.
Böylece elektronik sistemin yanı sıra kağıt oyların da kontrol mekanizması olarak kullanılacağı ve seçim sonuçlarının güvenilirliğinin artırılacağı ifade edildi.
