Batı Balkan ülkeleri doğum oranlarını artırmak amacıyla ailelere yönelik maddi destekleri genişletirken, bölgedeki doğum sayısı düşmeye devam ediyor. Arnavutluk, 1997’den bu yana Avrupa’da doğum sayısının en fazla gerilediği ülke olurken, Batı Balkan ülkelerinin tamamında doğurganlık nüfusun kendini yenileme seviyesinin altında bulunuyor.
Birleşmiş Milletler verilerine göre 1990 yılında kadın başına düşen çocuk sayısı Arnavutluk’ta yaklaşık 3, Kosova’da 3,67 seviyesindeydi. Aynı dönemde bu oran Sırbistan’da 1,65, Bosna Hersek’te 1,79, Karadağ’da 1,95 ve Kuzey Makedonya’da 2,27 olarak kaydedildi.
Eurostat verilerine göre 1997-2025 döneminde doğum sayısındaki en büyük düşüş Arnavutluk’ta gerçekleşti. Ülkede yıllık doğum sayısı 61 bin 700’den 22 bin 500’e gerileyerek yüzde 63,5 azaldı.
Arnavutluk’u yüzde 48,6 ile Kosova, yüzde 46,2 ile Kuzey Makedonya, yüzde 45,7 ile Bosna Hersek, yüzde 25,4 ile Sırbistan ve yüzde 20,9 ile Karadağ takip etti.
Arnavutluk’taki düşüşün yalnızca Batı Balkanlar’ın değil, 1997-2025 döneminde Avrupa’nın da en yüksek oranı olduğu belirtildi.
Doğum oranları nüfusa göre de hızla geriliyor
Bin kişi başına düşen doğum sayısında da bölge genelinde ciddi gerileme yaşandı. 1990’ların ortalarında Arnavutluk’ta bin kişi başına 21,7, Kosova’da ise 21,4 doğum gerçekleşirken, 2025’te bu oranlar sırasıyla 9,6 ve 12,8’e düştü.
2025 itibarıyla bin kişi başına doğum sayısı Karadağ’da 11,1, Sırbistan’da 9,1, Kuzey Makedonya’da 8,7 ve Bosna Hersek’te 7,7 olarak kaydedildi.
Uzmanlara göre düşüşte ailelerin daha az çocuk sahibi olmasının yanı sıra genç nüfusun göçü, nüfusun yaşlanması ve doğurganlık çağındaki kadınların sayısının azalması da önemli rol oynuyor.
Batı Balkan ülkelerinin tamamında kadın başına düşen çocuk sayısı 2’nin altına geriledi. Bölgedeki en yüksek doğurganlık oranı 1,75 ile Karadağ’da, en düşük oran ise 1,49 ile Bosna Hersek’te bulunuyor.
Sırbistan dördüncü çocuk için 27 bin euroyu aşan destek sağlıyor
Bölge hükümetleri demografik gerilemeyi durdurmak amacıyla doğum yardımları, aylık çocuk ödenekleri, ücretli ebeveyn izinleri, konut destekleri ve ücretsiz eğitim hizmetleri gibi farklı uygulamalara yöneliyor.
Bu konuda en yüksek doğrudan mali desteklerden birini Sırbistan sağlıyor. Ülkede yaklaşık olarak ilk çocuk için 4 bin 260 euro, ikinci çocuk için 5 bin 112 euro, üçüncü çocuk için 19 bin 427 euro ve dördüncü çocuk için 27 bin 95 euro destek veriliyor.
Arnavutluk’ta ise ilk çocuk için 40 bin lek, ikinci çocuk için 80 bin lek, üçüncü ve sonraki çocuklar için 120 bin lek tutarında tek seferlik “Bebek Bonusu” uygulanıyor.
Kosova daha çok aylık ödemelere dayalı bir sistem uyguluyor. Bir veya iki çocuklu ailelerde çocuk başına aylık 20 euro, üç veya daha fazla çocuklu ailelerde ise çocuk başına 30 euro ödeme yapılıyor. Destek çocuklar 16 yaşına gelene kadar devam ediyor.
Karadağ’da ise 18 yaşına kadar her çocuk için aylık 30 euro veriliyor. Bunun yanında doğum sırasına göre değişen tek seferlik devlet yardımları da bulunuyor.
Kuzey Makedonya’da 2025’te tarihi düşük seviye
Kuzey Makedonya da demografik gerilemenin en belirgin görüldüğü ülkeler arasında yer alıyor.
Ülkede 2025 yılında toplam 15 bin 850 canlı doğum kaydedildi. Bu rakam ülke tarihindeki en düşük seviye olarak kayıtlara geçti.
Demograf Donço Gerasimovski’ye göre ülkede 40 yıldır belediyelerin yüzde 50’sinden fazlasında doğal nüfus artışı negatif durumda. 2019’dan itibaren ise ülke genelinde ölümler doğumların üzerine çıktı.
Gerasimovski, doğum oranlarının gerilemesinde ekonomik durum, istihdam, eğitim, sosyal güvenlik ve özellikle göçün belirleyici olduğunu ifade ediyor.
Arnavutluk’ta bebek bonusuna rağmen düşüş sürdü
Arnavutluk’ta Bebek Bonusu uygulaması 2019 yılında başlatıldı. Ancak programın uygulanmaya başlamasının ardından da doğumlardaki düşüş devam etti.
INSTAT verilerine göre ülkede 2025 yılında 22 bin 541 doğum gerçekleşti. Bu sayı 2024’e göre yüzde 3,3, 2015’e göre ise yüzde 31,1 daha düşük.
Programın başladığı 2019 yılında yaklaşık 28 bin 600 doğum kaydedilmişti. Böylece teşvik programının uygulanmaya başlamasından bu yana doğum sayısındaki gerileme yüzde 20’yi aştı.
Kosova’nın nüfusu 2060’ta 1 milyona düşebilir
Kosova İstatistik Ajansı’nın projeksiyonlarına göre mevcut demografik eğilimlerin devam etmesi halinde ülkenin nüfusu 2060 yılına kadar yaklaşık 1 milyona gerileyebilir.
Son nüfus sayımında yaklaşık 1,6 milyon olarak belirlenen nüfusun böylece yüzde 37 azalabileceği tahmin ediliyor.
Kosova’da 2024 yılında 35,3 olan ortalama yaşın ise 2060’ta 49’a yükselmesi bekleniyor. Uzmanlar bu tabloyu özellikle düşük doğum oranları ve genç nüfusun yurt dışına göçüyle ilişkilendiriyor.
Para desteği tek başına yeterli olmuyor
Bölgedeki veriler, daha yüksek doğum yardımları ile doğum sayısında kalıcı artış arasında doğrudan bir ilişki kurulamadığını gösteriyor.
Maddi destekler çocuk yetiştirmenin aileler üzerindeki mali yükünü azaltabilse de yüksek konut maliyetleri, iş güvencesizliği, çocuk bakım hizmetlerine erişim, ebeveyn izinleri ve özellikle genç nüfusun göçü gibi faktörler doğurganlık kararlarında önemli rol oynuyor.
Bu nedenle bölgenin en yüksek mali teşviklerini sunan ülkelerinde dahi doğum sayılarındaki düşüş ve nüfusun yaşlanması devam ediyor.
Batı Balkanlar açısından sorun artık yalnızca bugünkü nüfus kaybıyla sınırlı değil. Genç ve doğurganlık çağındaki nüfusun göç etmesi, gelecekte gerçekleşebilecek doğumların da azalmasına yol açarak demografik küçülmeyi daha da derinleştiriyor.
