Akademisyenler, gazeteciler, hukukçular, siyasetçiler ve sivil toplum temsilcilerinin de aralarında bulunduğu 100’ü aşkın kişi, Komisyonun kapatılarak faaliyetlerinin Devlet Arşivleri Başkanlığına devredilmesini öngören kanun teklifinin geri çekilmesini istedi.
Komisyonun yeniden yapılandırılmasını öngören düzenlemeye karşı hazırlanan ortak görüş, BTA Basın Kulübü’nde düzenlenen toplantıda avukat Aleksandır Kaşımov, Georgi Lozanov, Martin Dimitrov, Yuliyana Metodieva ve Ekaterina Bonçeva tarafından kamuoyuna sunuldu.
Başbakan Rumen Radev’e hitaben hazırlanan görüşte, Bakanlar Kurulunun 8 Ekim 2026’da kamuoyu istişaresine açtığı kanun değişikliği taslağına ilişkin sekiz başlık altında itiraz sıralandı.
Açıklamada, düzenlemenin gerekçelerinin yeterince somut olmadığı savunularak, Komisyon ile Devlet Arşivleri Ajansı arasında hangi görevlerin örtüştüğünün ve değişiklikle ne kadar tasarruf sağlanacağının ortaya konulmadığı belirtildi.
Kanun teklifinde Komisyonun uzman personelinin korunarak Devlet Arşivleri Ajansına aktarılmasının öngörüldüğüne işaret edilen görüşte, bu nedenle idari ve mali tasarruf iddiasının yeterince açıklanmadığı ifade edildi.
“Bağımsızlık güvencesi ortadan kalkacak”
Görüşte, 2006 yılında kurulan Dosyalar Komisyonunun siyasi partilerin hiçbirinin çoğunluğa sahip olmadığı bağımsız bir yapı olarak tasarlandığı hatırlatıldı.
Önerilen değişiklikle Komisyonun kapatılacağı ve eski devlet güvenlik birimleriyle bağlantılı kişilerin tespit edilip açıklanması yetkisinin Devlet Arşivleri Ajansı başkanına devredileceği kaydedilen açıklamada, bunun karar alma sürecinde bağımsızlık güvencesini zayıflatacağı ileri sürüldü.
Taslakta ayrıca yeni bir “Merkezi Uzman Komisyonu” kurulmasının öngörüldüğü, ancak bu komisyonun üyelerinin belirlenmesi, görevleri ve çalışma esaslarının büyük ölçüde Devlet Arşivleri Ajansı başkanının takdirine bırakıldığı belirtildi.
Bu durumun şeffaflık, denetim ve tarafsızlık açısından soru işaretleri doğurduğu ifade edildi.
Arşivlere erişimin aksayabileceği uyarısı
Ortak görüşte, düzenlemenin hayata geçirilmesi halinde dosyaların incelenmesi ve kamuoyuna açıklanması sürecinin aksayabileceği uyarısında da bulunuldu.
Komisyonun görevlerinin tek bir kamu görevlisine devredilmesinin iş yükünü artıracağı belirtilerek, yeni sistemin işleyişine ilişkin yeterli düzenleme bulunmadığı savunuldu.
Ayrıca Komisyon üyelerinin görevlerinin sona ermesiyle yeni uzman komisyonunun oluşturulması arasında hukuki boşluk oluşabileceği, bunun da devam eden işlemlerin belirsiz süreyle durmasına yol açabileceği kaydedildi.
Açıklamada, kararların yeni sistemde tek bir yetkili tarafından alınmasının yargı süreçlerinde yeni itirazlara ve dava sayısında artışa neden olabileceği değerlendirmesi yapıldı.
Komisyonun Bankya’daki özel arşivinde 14 bin 600’den fazla metre uzunluğunda basılı belge, 2,5 milyondan fazla kayıt kartı ve karton, 15 binden fazla mikrofilm ve filme alınmış belge ile 3 bin 700’den fazla eğitim filmi makarası bulunduğu bildirildi.
Bu arşivlerin başka bir kuruma devrinin kapsamlı bir envanter çalışması gerektirdiği belirtilen görüşte, işlemin bir ila iki yıl sürebileceği ve bu süreçte araştırmacılar ile vatandaşların belgelere erişiminin zorlaşabileceği ifade edildi.
Dijital veri tabanına ilişkin endişe
Görüşte, Komisyonun internet sitesinde bugüne kadar yayımlanan binlerce taranmış dosyanın, hakkında inceleme yapılan kişilere ilişkin arama sisteminin ve 60’tan fazla belgesel yayının geleceğine ilişkin düzenlemede yeterli güvence bulunmadığı da vurgulandı.
Mevcut dijital arşivin korunması ve Devlet Arşivleri Ajansının internet sitesine aktarılması konusunda açık hükümlere yer verilmediği belirtilerek, bunun bilgiye erişimi olumsuz etkileyebileceği kaydedildi.
Ayrıca Komisyonun yılda iki kez parlamentoya sunduğu kamuya açık faaliyet raporlarının yerine yeni sistemde nasıl bir denetim mekanizması kurulacağının açıklanmadığı ifade edildi.
Ortak görüşün sonuç bölümünde, kanun teklifinin gerçek bir idari reform niteliği taşımadığı savunularak, Komisyonun bağımsızlığını ortadan kaldıracağı ve eski komünist dönemin güvenlik servisleriyle bağlantılı kişilerin açıklanması sürecini sekteye uğratabileceği ileri sürüldü.
İmzacı 100’ü aşkın kişi, kanun teklifinin geri çekilmesini ve Komisyonun bağımsız bir devlet organı olarak faaliyetlerini sürdürmesini talep etti.
Kırcaalihaber
