Avrupa Birliği (AB) ülkeleri gemi inşa sanayisini güçlendirmek için yeni adımlar atarken, Hırvatistan’da ülkenin köklü tersanelerinin özelleştirilmesi ve yabancı yatırımcılara satılması tartışmalara neden oluyor. Sektör temsilcileri, Hırvatistan’ın geleneksel gemi inşa kapasitesini ve yetişmiş iş gücünü kaybetme tehlikesiyle karşı karşıya olduğunu belirtiyor.
Deutsche Welle’nin haberine göre, Hırvatistan’da gemi üretimi oldukça sınırlı seviyelere gerilerken, son aylarda sektörün geleceğini doğrudan etkileyen önemli gelişmeler yaşandı.
Ülkenin en büyük üç tersanesinden ikisi olan Rijeka’daki 3. Maj ve Pula’daki Uljanik yeniden özelleştirme sürecinden geçti. Üçüncü büyük tersane Brodosplit ise Savunma Bakanlığı ile askerî gemilerin teslimatı konusunda yaşanan anlaşmazlık nedeniyle hukuki süreçle karşı karşıya kaldı.
Hırvatistan Savunma Bakanlığı, sipariş edilen beş askerî devriye gemisinden üçünün teslimatına ilişkin uzun süredir devam eden anlaşmazlık nedeniyle geçen ay Brodosplit’e dava açtı. İlk iki gemi teslim edilmiş olsa da teslimat süreleri, maliyetler ve donanımlarla ilgili sorunlar yaşandığı belirtildi.
Avrupa tersanelere yatırım yaparken Hırvatistan özelleştirmeye devam ediyor
Avrupa Birliği’ndeki birçok büyük ülke son yıllarda gemi inşa sektöründeki kamu varlığını artırmaya yönelirken, Hırvatistan hükümetinin tersanelerde devlet mülkiyetini koruma seçeneğini değerlendirmemesi dikkat çekiyor.
AB düzeyinde kısa süre önce kurulan Endüstriyel Denizcilik Değer Zincirleri İttifakı ile üye ülkeler arasında gemi inşa sanayisine yönelik planlama ve iş birliğinin geliştirilmesi hedefleniyor.
Buna karşılık Hırvatistan hükümetinin donanma için iki korvet siparişi verme planını askıya alması, askerî harcamalardaki artışın yerli gemi inşa sanayisini canlandırabileceği yönündeki beklentileri de zayıflattı.
Ayrıca geçen eylül ayında yayımlanan ulusal sanayi stratejisinde gemi inşa sektörüne öncelikli alanlar arasında yer verilmedi.
“Hükümet gemi inşa sektörünün sorumluluğundan uzaklaşıyor”
Zagreb Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesinden siyasal ekonomi ve sosyoloji uzmanı Marko Grdešić, hükümetin gemi inşa sektöründen mümkün olduğunca uzaklaşmak istediğini savundu.
Grdešić, tersanelerin özel mülkiyete geçmesiyle sektörde yaşanabilecek başarısızlıkların sorumluluğunun hükümet yerine özel şirketlere yükleneceğini belirtti.
Gemi inşa sanayisinin daha kapsamlı bir sanayi politikasının parçası olabileceğini ifade eden Grdešić, yaklaşık on yıl önce sektörün yeniden yapılandırılması için fırsat bulunduğunu ancak bunun değerlendirilmediğini söyledi.
Hırvatistan’daki üretim makinelerinin ve kullanılan teknolojilerin eskidiğine dikkat çeken Grdešić, Çin ve Güney Kore gibi ülkelerin daha modern üretim teknolojileri ve hızlı süreçlerle sektörde avantaj sağladığını kaydetti.
Buna rağmen Hırvatistan’da üretilen gemilerin kaliteli olduğunu belirten Grdešić, teslimat gecikmelerinin ise geçmişten beri önemli bir sorun oluşturduğunu ifade etti.
“Gemi inşa sanayisi ülkenin en önemli ihracat alanlarından biriydi”
Grdešić, gemilerin geçmişte Hırvatistan’ın yüksek teknoloji içeren ihracat ürünleri arasında önemli bir yer tuttuğunu hatırlattı.
Sektördeki gerilemenin mühendislik birikimini de olumsuz etkilediğini belirten Grdešić, yetişmiş uzmanların farklı sektörlere veya başka ülkelere yöneldiğini söyledi.
Avrupa’da artan savunma harcamalarının Hırvatistan gemi inşa sanayisiyle ilişkilendirilememesini kaçırılmış bir fırsat olarak değerlendiren Grdešić, Savunma Bakanlığının daha küçük ve esnek şirketlerle çalışmayı tercih ediyor olabileceğini ifade etti.
Hırvatistan’ın tabanca, robot ve insansız hava aracı üretiminde daha uygun bir sanayi yapısına sahip olduğunu belirten Grdešić, devlet ile savunma sanayisi şirketleri arasındaki ilişkilerin de daha fazla tartışılması gerektiğini savundu.
Sendikadan tepki: “Bu yeniden doğuş değil, satış süreci”
Hırvatistan Bağımsız İşçiler Sendikasının Pula temsilcisi Boris Cerovac ise tersanelerin satışına sert tepki gösterdi.
Cerovac, Hırvatistan’ın artık güçlü bir ulusal gemi inşa sanayisine sahip olduğunun söylenemeyeceğini belirterek, ülkenin önemli tersanelerinin yabancı şirketlerin kontrolüne geçtiğine dikkat çekti.
Şibenik tersanesi ile Rijeka’daki tersanelerin önemli bir bölümünün Sloven yatırımcıların kontrolüne geçtiğini, gemi bakım ve onarım tesisi Viktor Lenac’ın İtalyan mülkiyetinde bulunduğunu belirten Cerovac, Pula’daki Uljanik’ın da Türk yatırımcıların eline geçtiğini ifade etti.
Yaklaşık 12 milyon avroya satılan Uljanik tersanesinin durumuna değinen Cerovac, Ekonomi Bakanı Ante Šušnjar’ın bu gelişmeleri sektörün yeniden doğuşu olarak değerlendirmesini eleştirdi.
Cerovac, “Artık Hırvat gemi inşa sanayisinden söz etmek neredeyse mümkün değil. Tersanelere alıcı bulunmasını yeniden doğuş olarak sunuyorlar.” değerlendirmesinde bulundu.
“Hırvatistan denizcilik ülkesi, kendi gemilerine ihtiyacı var”
Yabancı yatırımcılara yönelik eleştirilerinin milliyetçi gerekçelere dayanmadığını vurgulayan Cerovac, yerli mülkiyetin korunmasının sektördeki tarihî birikim ve teknik uzmanlık açısından önemli olduğunu söyledi.
Hırvatistan’ın bir denizcilik ülkesi olduğunu ve kendi gemilerini üretebilecek kapasiteye ihtiyaç duyduğunu belirten sendika temsilcisi, ekonominin büyük ölçüde turizm ve ticarete dayanmasının risklerine dikkat çekti.
Avrupa ülkelerinin stratejik önemi nedeniyle tersanelerde yeniden kamu mülkiyetine yöneldiğini ifade eden Cerovac, Hırvatistan’ın ise aynı yaklaşımı benimsemediğini savundu.
Tersane çalışanlarının geleceği belirsiz
Cerovac, Pula’daki Uljanik tersanesinin yeni sahipleriyle devlet arasında yapılan anlaşmanın ayrıntılarının çalışanlarla paylaşılmadığını belirtti.
Benzer belirsizliklerin Rijeka’daki 3. Maj tersanesi için de geçerli olduğunu ifade eden Cerovac, sendikaların çalışanların haklarını koruyacak en az beş yıllık güvenceler talep ettiğini ancak bu taleplerin dikkate alınmadığını söyledi.
Tersane çalışanlarının sektörün temelini oluşturduğunu vurgulayan Cerovac, işçilerin yalnızca vergi geliri sağlayan bir unsur olarak görülmemesi gerektiğini belirtti.
Sendikaların çalışanların hakları ve gemi inşa sanayisinin geleceği için mücadeleyi sürdüreceğini ifade eden Cerovac, sektörün korunması konusunda işçilerin de ortak hareket etmesi gerektiğini sözlerine ekledi.
