Kosova’da hava kirliliği, çevre ve halk sağlığını tehdit eden başlıca sorunlardan biri olmaya devam ediyor. Kosova Ombudsmanlık Kurumu tarafından yayımlanan rapora göre, 2025 yılında ülke genelindeki hava kalitesi ölçüm istasyonlarında partikül madde (PM) için belirlenen günlük sınır değerler 171 gün boyunca aşıldı.
Kosova Ombudsmanlık Kurumu, hava kalitesini insan hakları perspektifinden ele alan raporunu hükümete ve ilgili kamu kurumlarına sundu.
Kosova Çevre Koruma Ajansının verilerine dayanan raporda, hava kirliliğinin özellikle kış aylarında daha belirgin hale geldiği ve vatandaşların sağlığı açısından ciddi riskler oluşturduğu vurgulandı.
Çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalar daha fazla risk altında
Kosova Ulusal Halk Sağlığı Enstitüsünün değerlendirmelerine göre, kirli havaya maruz kalmak solunum yolu ve kalp-damar hastalıklarına yakalanma riskini artırıyor.
Raporda, hava kirliliğinden en fazla etkilenen grupların çocuklar, yaşlılar ve kronik hastalığı bulunan kişiler olduğu belirtildi.
Özellikle kış aylarında artan hava kirliliğinin halk sağlığı üzerindeki olumsuz etkilerine dikkat çekildi.
Kamu kurumlarının denetim kapasitesi yetersiz
Ombudsmanlık Kurumu, hava kalitesinin yanı sıra çevre mevzuatının uygulanmasında ve ilgili kurumların çalışmalarında çeşitli eksiklikler tespit etti.
Raporda, denetim faaliyetlerini yürüten kurumların yeterli insan kaynağına ve teknik kapasiteye sahip olmadığı ifade edildi.
Ayrıca hava kalitesi izleme sistemlerinin geliştirilmesi ve kamu kurumları arasındaki koordinasyonun güçlendirilmesi gerektiği vurgulandı.
“Devletin önleyici tedbir alma yükümlülüğü bulunuyor”
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesinin standartlarına atıfta bulunulan raporda, kamu makamlarının çevre kirliliğinin vatandaşların yaşamı ve sağlığı üzerindeki risklerini bildikleri durumlarda etkili ve önleyici tedbirler almakla yükümlü oldukları belirtildi.
Raporda, “İnsan haklarının çevre kirliliğinin sonuçlarından korunması, devletin önleyici ve etkili tedbirler alma yönündeki pozitif yükümlülüklerini yerine getirmesini gerektiriyor.” ifadelerine yer verildi.
Hükümete ve ilgili kurumlara tavsiyeler sunuldu
Ombudsmanlık Kurumu, kendi girişimiyle başlattığı incelemelerin ardından ilgili kurumlara hava kirliliğinin azaltılmasına yönelik bir dizi tavsiyede bulundu.
Bu kapsamda kurumsal denetim mekanizmalarının güçlendirilmesi, mevcut mevzuatın etkin uygulanması, kamu politikalarının geliştirilmesi ve kurumlar arasında koordineli önlemler alınması istendi.
Raporda, hava kalitesinin yalnızca çevresel bir mesele olmadığı, aynı zamanda yaşam hakkı, sağlık hakkı ve temiz ve sağlıklı bir çevrede yaşama hakkı başta olmak üzere temel insan haklarıyla doğrudan bağlantılı olduğu vurgulandı.
