Balkan ülkelerinden Kuzey Makedonya, bağımsızlığının 35. yıl dönümünü kutluyor.
Kuzey Makedonya, 8 Eylül 1991’de yapılan referandumla bağımsızlık kararının alınmasının 35. yılını kutluyor. Yugoslavya’nın dağılma sürecinde belirsizlik ve savaş korkusunun hakim olduğu dönemde gerçekleştirilen referandumda halkın ezici çoğunluğu bağımsızlık yönünde oy kullandı.
8 Eylül 1991’de 1 milyon 132 bin 595 kişi sandık başına gitti. Bunların 1 milyon 79 bin 308’i, yani yüzde 95’ten fazlası, “Bağımsız Makedonya” seçeneğine “evet” dedi. “Hayır” oyu kullananların sayısı ise 39 bin 639 oldu.
Referandumdan önce, 25 Ocak 1991’de Meclis tarafından Bağımsızlık Bildirgesi kabul edilmişti. Makedonya, Yugoslavya’dan herhangi bir silahlı çatışmaya girmeden ayrılarak eski Yugoslavya topraklarını saran savaşların dışında kaldı.
Bağımsızlığın ardından ülke, 35 yıllık süreçte önemli siyasi ve toplumsal gelişmeler yaşadı.
Yunanistan ile isim anlaşmazlığı
Bağımsızlık kararının ardından ülkenin karşılaştığı ilk büyük sorunlardan biri Yunanistan’ın yeni devleti tanımayı reddetmesi oldu.
Yunanistan, Makedonya’nın toprak iddialarında bulunabileceğini öne sürerek ülkenin “Makedonya” adını kullanmasına karşı çıktı. Avrupa Topluluğu’nun Lizbon Bildirisi’nde de ülkenin isminde “Makedonya” kelimesinin kullanılmaması yönünde şart getirildi.
Yunanistan’ın uyguladığı ekonomik ambargo ve yaşanan petrol krizi ülke üzerindeki baskıyı artırdı. Buna rağmen Makedonya, 1993 yılında Birleşmiş Milletler’e “Eski Yugoslav Makedonya Cumhuriyeti” geçici referansıyla üye oldu.
İki ülke arasındaki ilişkiler 1995 yılında normalleşti ve Geçici Anlaşma imzalandı. Anlaşma kapsamında Makedonya devlet bayrağını da değiştirdi.
Suikast, 2001 çatışması ve uçak kazası
3 Ekim 1995’te Cumhurbaşkanı Kiro Gligorov’a yönelik suikast girişimi ülkeyi ve bölgeyi yeniden gerdi. Saldırının arkasındaki kişi veya kişilerin kimliği ve saldırının nedeni bugüne kadar kesin olarak aydınlatılamadı.
2001 yılında ise ülkede aylar süren silahlı çatışma yaşandı. Çatışmalar, 13 Ağustos 2001’de imzalanan Ohri Çerçeve Anlaşması ile sona erdi. Anlaşmayla ülkedeki etnik gerilimlerin azaltılması ve siyasi sistemde çeşitli düzenlemelerin yapılması hedeflendi.
2004 yılında ise Cumhurbaşkanı Boris Traykovski, Mostar yakınlarında meydana gelen uçak kazasında hayatını kaybetti. Kazada iki mürettebat üyesi ve cumhurbaşkanlığı kabinesinden sekiz kişi de yaşamını yitirdi.
Prespa Anlaşması ve NATO üyeliği
Yunanistan ile yaşanan isim anlaşmazlığı 2018 yılında imzalanan Prespa Anlaşması ile sona erdi. Anlaşma kapsamında ülkenin anayasal ve uluslararası alanda kullanılan adı “Kuzey Makedonya Cumhuriyeti” olarak değiştirildi.
Anlaşmanın ardından yapılan anayasa değişiklikleri, ülkenin NATO üyeliğinin de önünü açtı. Kuzey Makedonya, 27 Mart 2020’de NATO’nun 30. üyesi oldu.
Prespa Anlaşması kapsamında 2018’de yapılan referandumda 666 bin 743 kişi oy kullandı. Bunların 609 bin 813’ü, yani yüzde 94,18’i “evet”, 37 bin 700’ü ise “hayır” oyu verdi. Ancak katılımın kayıtlı seçmenlerin yüzde 50’sinin üzerine çıkmaması nedeniyle referandum sonucu bağlayıcı olmadı.
Daha sonra konu Meclis’te görüşüldü ve anayasa değişiklikleri 80 milletvekilinin oyuyla kabul edildi.
27 Nisan 2017: Meclis baskını
27 Nisan 2017’de Meclis’te yaşanan olaylar, ülkedeki siyasi ve toplumsal bölünmenin en önemli göstergelerinden biri oldu.
Muhalif milletvekilleri ve destekçileri Meclis binasına girerek milletvekillerine saldırdı. Çok sayıda kişinin yaralandığı olaylar, ülkede daha geniş çaplı bir toplumsal çatışma yaşanabileceği endişesine yol açtı ve uluslararası kamuoyunun da dikkatini çekti.
AB üyeliği sürecinde Bulgaristan engeli
Bağımsızlığın 35. yılında Kuzey Makedonya’nın önündeki en önemli hedeflerden biri Avrupa Birliği üyeliği olmaya devam ediyor.
Kuzey Makedonya, 2005 yılında AB aday ülke statüsü kazandı. Üyelik müzakereleri ise 19 Temmuz 2022’de düzenlenen ilk hükümetler arası konferansla resmen başladı.
Ancak ülkenin müzakere fasıllarını açabilmesi için Bulgaristan ile imzalanan ikili protokol kapsamında öngörülen anayasa değişikliklerinin yapılması gerekiyor. Bu kapsamda Bulgarların Kuzey Makedonya Anayasası’nda kurucu topluluklar arasında yer alması öngörülüyor.
Söz konusu anayasa değişikliğinin kabul edilmesi için 120 sandalyeli Meclis’te üçte iki çoğunluk, yani en az 80 milletvekilinin desteği gerekiyor.
Spor başarıları toplumu birleştirdi
Spor, bağımsızlık sonrası dönemde Kuzey Makedonya vatandaşlarını etnik köken ve dini farklılıkların ötesinde bir araya getiren önemli alanlardan biri oldu.
Bağımsız Makedonya’nın ilk altın madalyasını Şubat 1993’te karateci Elvir Kurtanović kazandı. Kurtanović, Cardiff’te düzenlenen Avrupa Karate Şampiyonası’nda birinci oldu.
Vardar’ın hentboldaki iki Avrupa şampiyonluğu, 2002 yılında Kometa Györçe Petrov’un kazandığı Avrupa şampiyonluğu, basketbol ve hentbol milli takımlarının Avrupa’da ilk beş arasında yer aldığı dönemler ve Kuzey Makedonya futbol milli takımının Avrupa Şampiyonası’na katılması, ülkenin spor tarihindeki önemli başarılar arasında yer aldı.
Bu başarılar, sporun ülkedeki farklı toplulukları bir araya getiren ve Kuzey Makedonya’yı uluslararası alanda temsil eden önemli unsurlardan biri olduğunu gösterdi.
