Arnavutluk’ta Tiran’da Vatikan benzeri egemen bir Bektaşi devleti kurulması önerisi etrafında yaşanan tartışmalar, “Bektaşi Devleti – Lehte ve Aleyhte Görüşler” adlı kitapta bir araya getirildi.
ALSAR Yayınları tarafından 2025 yılında Tiran’da yayımlanan kitap, Başbakan Edi Rama’nın Eylül 2024’te gündeme getirdiği “Bektaşi Tarikatı Egemen Devleti” projesine ilişkin farklı görüş, açıklama ve değerlendirmeleri derliyor. 544 sayfalık çalışmada, proje lehindeki ve aleyhindeki yaklaşımların yanı sıra basında yer alan haberler, siyasi açıklamalar, röportajlar ve çeşitli makaleler de yer alıyor.
Kitabın önsözünde, projenin ilk kez 2024 yılının Eylül ayında New York Times üzerinden kamuoyuna duyurulduğu, ardından Rama tarafından Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nda da gündeme getirildiği belirtiliyor. Projenin Tiran’daki Dünya Bektaşi Merkezi’nin bulunduğu bölgede, dinî ve idarî açıdan özerk bir yapı oluşturulmasını öngördüğü aktarılıyor.
Derlemede, Dünya Bektaşi Merkezi’nin projeye ilişkin açıklamalarına da yer veriliyor. Buna göre planlanan yapı, Vatikan benzeri bir egemenliğe sahip olacak ve dinî ile idarî işlerini büyük ölçüde kendi bünyesinde yürütecekti. Tasarlanan yapının Dedebaba ve dinî-idarî işlerden sorumlu bir heyet tarafından yönetilmesi, vatandaşlığın ise din adamları ve devlet yönetiminde görev alan kişilerle sınırlandırılması öngörülüyordu.
Kitabın önemli bölümlerinden biri ise projeye yöneltilen eleştirileri ele alıyor. Bazı yazar ve siyasetçiler, böyle bir yapının Arnavutluk’un üniter devlet yapısı, dinî dengeleri ve gelecekte ortaya çıkabilecek benzer talepler açısından sorun oluşturabileceğini savunuyor. Buna karşılık projeyi destekleyen görüşlerde, Bektaşi devletinin dinî hoşgörü, barış ve dinler arası diyaloğu güçlendirecek sembolik bir merkez olabileceği ifade ediliyor.
Kitapta ayrıca Bektaşiliğin Arnavutluk’taki tarihî geçmişine geniş yer veriliyor. Bektaşi Tarikatı’nın dünya merkezinin 1929 yılında Türkiye’den Tiran’a taşındığı, Arnavutluk’taki tarihsel gelişiminin yanı sıra komünist dönemde yaşadığı baskılar ve dinî yapının yeniden örgütlenme süreci de çeşitli yazılar üzerinden aktarılıyor.
ALSAR Vakfı Başkanı Mehdi Gurra’nın önsözde belirttiğine göre kitap, bir yıl boyunca Arnavutluk içinde ve dışında ortaya çıkan tepkileri mümkün olduğunca geniş biçimde ortaya koymayı amaçlıyor. Çalışmada toplam 113 farklı başlık altında haber, açıklama, röportaj ve değerlendirmelere yer veriliyor.
