Savaş suçlusu Ratko Mladić’in ölümünün ardından Bosna Hersek’in Sırp Cumhuriyeti (Republika Srpska) entitesindeki birçok kentte düzenlenen anma etkinlikleri ve Mladić’i öven mesajlar, ülkede savaş geçmişiyle yüzleşme ve eğitim sistemindeki farklı tarih anlatılarını yeniden gündeme taşıdı.
Yapılan değerlendirmelerde, Mladić’in bazı çevrelerde olumlu bir figür olarak görülmesinin, savaş sonrası dönemde geçmişle yüzleşme konusunda yeterli ilerleme sağlanamadığını gösterdiği belirtildi.
Bosna Hersek’te eğitim sisteminin savaş sonrası dönemde ortak bir tarih anlayışı oluşturmakta başarısız olduğu ve bunun sonucunda farklı bölgelerde çocukların 1992-1995 yılları arasındaki savaşı farklı biçimlerde öğrendiği ifade ediliyor.
Dayton Barış Anlaşması savaşı sona erdirse de eğitim sistemindeki savaş dönemi bölünmelerini ortadan kaldıracak etkili bir mekanizma oluşturamadı. Aradan geçen yaklaşık 30 yılın ardından bu durumun sonuçları özellikle genç nesillerin savaş dönemini nasıl öğrendiğinde görülüyor.
Eğitim reformları sonuçsuz kaldı
Savaşın ardından eğitim reformu konusunda çeşitli girişimlerde bulunuldu. 2002-2004 döneminde önemli adımlar atılarak Bosna Hersek genelinde temel ve ortaöğretime ilişkin Çerçeve Yasa kabul edildi ve ortak müfredat oluşturulmaya çalışıldı.
Ancak eğitim politikaları ve müfredat üzerindeki yetkilerin değiştirilmesine yönelik girişimler, özellikle Sırp Cumhuriyeti’ndeki siyasi itirazlarla karşılaştı.
Avrupa Güvenlik ve İşbirliği Teşkilatı (AGİT) tarafından yapılan değerlendirmelerde de 1992-1995 dönemine ilişkin eğitim materyallerinin hâlâ büyük ölçüde etnik temelli anlatımlar içerdiği ve bunun toplumsal uzlaşmayı zorlaştırdığı belirtildi.
Sırp Cumhuriyeti’ndeki tarih anlatımı
Bosna Hersek Federasyonu’ndaki öğrenciler, Ratko Mladić ve Radovan Karadžić’in savaş suçlarından dolayı mahkum edildiğini öğrenirken, Sırp Cumhuriyeti’ndeki eğitim sisteminde aynı kişiler farklı bir çerçevede ele alınıyor.
Sırp Cumhuriyeti’ndeki müfredatta 1992-1995 savaşı “Sırp Cumhuriyeti ve Anavatan Savunma Savaşı” başlığı altında işleniyor. Öğrencilerden Sırp Cumhuriyeti Ordusu’nun kuruluşunu, savaşın nedenlerini ve sonuçlarını, önemli askeri operasyonları ve Sırpların yaşadığı kayıpları öğrenmeleri bekleniyor.
Ders kitaplarında Radovan Karadžić’in Sırp Demokrat Partisi’nin kurucusu ve lideri olduğu, Sırp Cumhuriyeti’nin kurulmasında önemli rol oynadığı ve entitenin ilk cumhurbaşkanı olduğu belirtiliyor. Ancak Karadžić’in soykırım, insanlığa karşı suçlar ve savaş suçlarından mahkum edildiğine ilişkin ayrıntılı bilgiye yer verilmediği eleştirileri yapılıyor.
Ratko Mladić de benzer şekilde Sırpların savunulmasında önemli rol oynayan bir general ve Sırp Cumhuriyeti’nin kuruluşunda etkili bir isim olarak anlatılıyor. Ancak ders kitaplarında, Mladić’in neden Lahey’deki mahkemede yargılandığı ve soykırım ile diğer savaş suçlarından aldığı mahkumiyet kararının yeterince açıklanmadığı belirtiliyor.
Bosna Hersek Anayasa Mahkemesi de Sırp Cumhuriyeti’ndeki dokuzuncu sınıf tarih müfredatının “Sırp Cumhuriyeti ve Anavatan Savunma Savaşı” bölümünün bir kısmının Bosna Hersek Anayasası’na aykırı olduğuna hükmetti.
Mahkeme ayrıca “9. Sınıf Tarih” kitabının Ratko Mladić, Radovan Karadžić ve Bosna Hersek’teki savaşı ele alan 185-192. sayfalarına dayanarak eğitim verilmesini yasakladı.
Mahkeme, Sırp Cumhuriyeti’ndeki eğitim makamlarının Bosna Hersek genelindeki eğitim düzenlemelerine ve devlet kurumlarının bağlayıcı kararlarına uyması gerektiğini belirtti.
Ancak mahkeme kararlarının eğitim sisteminde ne ölçüde uygulandığı konusunda soru işaretleri bulunuyor.
Uzmanlara göre, savaş suçlularının yüceltilmesini önlemenin en önemli yollarından biri eğitim sisteminde ortak ve gerçeklere dayalı bir tarih anlatımının oluşturulması. Bosna Hersek’te farklı etnik grupların çocuklarının aynı savaş hakkında farklı bilgilerle yetişmesi, savaş sonrası bölünmelerin yeni nesillere aktarılmasına neden oluyor.
Mladić’in ölümünün ardından Sırp Cumhuriyeti’nin çeşitli kentlerinde düzenlenen anma etkinlikleri de bu sorunun hâlâ devam ettiğini gösteren gelişmeler arasında değerlendiriliyor.
Klix.ba
