Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodimir Zelenski’nin geçen hafta Sırbistan’a yaptığı ziyaret, Balkanlar genelinde sert tepkilere yol açtı. Zelenski, Belgrad’da ilk kez Sırbistan Cumhurbaşkanı Aleksandar Vuçiç ile bir araya geldi. Görüşmenin ardından Ukrayna’nın Kosova’nın bağımsızlığını tanımayacağını açıklaması, bölgedeki tartışmaları daha da artırdı.
Priştine’den tepki gecikmedi. Priştine’nin ana caddelerinden birinde 2022 yılında asılan “Özgür Ukrayna” yazılı büyük mavi-sarı pankart kaldırıldı. Priştine Belediye Başkanı Përparim Rama, savaş, şiddet ve zulümle karşı karşıya kalan halklarla dayanışma içinde olduklarını belirterek, “saygının karşılıklı olması gerektiğini” söyledi.
Zelenski’nin ziyaretinin ardından Vuçiç de Kosova’daki Sırplara ait evlerin yıkılması konusunda tepki göstererek İbar Nehri’nin akışını değiştirebileceklerini söyledi. Böyle bir adımın Kosova’nın büyük bölümüne su sağlayan ve ülkenin en büyük elektrik santralinin soğutulmasında kullanılan gölün kurumasına yol açabileceği belirtiliyor.
Bu sırada Sırbistan Dışişleri Bakanı Marko Duriç ile Arnavutluk Başbakanı Edi Rama sosyal medya üzerinden karşılıklı açıklamalarda bulundu. Rama, Sırbistan’ın “siyasi bir balonun içinde yaşadığını” ve “Sırbistan’ın Kosova’yı çoktan kaybettiği” gerçeğini kabul etmediğini savundu.
Kosova’nın bağımsızlığı
Arnavutların çoğunlukta olduğu Kosova, 20. yüzyılın büyük bölümünde Sırbistan’ın bir parçasıydı. 1998 ve 1999 yıllarında yaşanan silahlı çatışmanın ardından NATO’nun yaklaşık üç ay süren müdahalesiyle Sırp güçleri bölgeden çekildi ve Kosova Birleşmiş Milletler yönetimine bırakıldı.
Kosova 2008 yılında bağımsızlığını ilan etti. Bugüne kadar aralarında ABD, İngiltere ve 27 Avrupa Birliği ülkesinin 22’sinin de bulunduğu 100’den fazla ülke Kosova’nın bağımsızlığını tanıdı.
Kosova, Avrupa Birliği’ne üyelik için potansiyel aday olarak görülüyor ve Aralık 2022’de üyelik başvurusunda bulundu.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ise Kosova örneğini, 2008’de Gürcistan’a yönelik müdahalesini ve 2014’te Kırım’ın ilhakını gerekçelendirmek için sık sık kullanıyor.
Kosova Dışişleri Bakanı Glauk Konjufça, Zelenski’nin açıklamalarını “üzüntüyle” karşıladığını belirterek, bu söylemin Rusya’nın Kosova’yı emsal gösterme girişimlerini hatırlattığını söyledi.
Ukrayna neden Sırbistan’a yakınlaşıyor?
Ukrayna’nın Balkanlar’daki bu hassas konuya dahil olmasının arkasında askeri ihtiyaçların bulunduğu değerlendiriliyor.
Sırbistan, Sovyet döneminden kalma mühimmatlarla uyumlu önemli miktarda mühimmat üretmeye devam ediyor. Ukrayna ordusu da savaşta hâlâ Sovyet döneminden kalan ağır obüs ve tanklara büyük ölçüde ihtiyaç duyuyor.
Graz Üniversitesinde Güneydoğu Avrupa Çalışmaları Merkezinin yöneticisi Florian Bieber, Ukrayna’nın mevcut durumda en acil ihtiyaçlarına odaklanmak zorunda olduğunu ve bu nedenle Sırbistan’ın Kiev açısından önemli hale geldiğini belirtti.
Sırbistan Cumhurbaşkanı Vuçiç’in ise Rusya’ya yakın politikalarına rağmen mühimmatın dolaylı veya sessiz şekilde Ukrayna’ya ulaşmasına izin verdiği değerlendiriliyor.
Vuçiç’ten Avrupa Birliği’ne mesaj
Vuçiç’in Zelenski ile yakınlaşmasının Avrupa Birliği’nden gelen eleştirileri azaltma amacı da taşıdığı öne sürülüyor.
Avrupa Birliği liderleri son dönemde Sırbistan’daki hükümet karşıtı gösteriler sırasında yaşanan şiddeti eleştirmiş ve ülkedeki demokratik standartların gerilediği uyarısında bulunmuştu.
Florian Bieber, Vuçiç’in Zelenski ile yakınlaşarak önümüzdeki aylarda Avrupa Birliği’nden daha az eleştiri almayı ve olası seçimler öncesinde Brüksel karşısındaki konumunu güçlendirmeyi hedeflediğini ifade etti.
Kosova’nın bağımsızlığını destekleyen ülkeler ise uzun süredir Kosova örneğinin başka ülkelerdeki ayrılıkçı hareketlere emsal oluşturmadığını savunuyor.
Ancak Kosova’nın Sırbistan’dan ayrılma süreci hâlâ tartışmalı. Özellikle kendi ayrılıkçı hareketleri bulunan İspanya ve Kıbrıs gibi Avrupa Birliği ülkeleri Kosova’yı tanımıyor.
Uzman Florian Bieber’e göre, Kosova’nın bağımsızlığının diğer çatışmalar ve toprak anlaşmazlıkları açısından ne anlama geldiğine ilişkin değerlendirme, bu tartışmada hangi tarafın desteklendiğine göre değişiyor.
