Kuzey Makedonya’da nüfusun hızla yaşlanması, emeklilik sisteminin sürdürülebilirliği ve yaşlılara yönelik bakım hizmetleri açısından ciddi sorunları beraberinde getiriyor. Devlet Denetleme Kurumu’nun yayımladığı kapsamlı denetim raporu, mevcut önlemlerin yetersiz kaldığını ortaya koydu.
2014–Haziran 2024 dönemini kapsayan “Nüfusun Yaşlanması” başlıklı performans denetimine göre, 65 yaş üstü vatandaşlara yönelik bakım hizmetleri ve emeklilik fonlarının sürdürülebilirliği, artan demografik baskılar karşısında yeterince güçlü değil.
Raporda, emeklilik sisteminin birinci ayağının sürekli açık verdiği ve gelirlerin %32,6 ila %43,6’sının devlet bütçesinden karşılandığı belirtildi. Sadece 2024 yılında bu transferlerin yaklaşık 690 milyon euroya ulaştığı ifade edildi. Ortalama emekli maaşı 2025 yılında yaklaşık 27.143 denara yükselmiş olsa da, bu artışın prim gelirlerindeki yükselişe dayanmadığı vurgulandı.
Denetim bulgularına göre, üç ayaklı emeklilik sistemi düzenli ödeme sağlasa da, olumsuz demografik eğilimler, düşük prim oranları ve bütçe destekli maaş artışları nedeniyle uzun vadede risk altında bulunuyor. Ayrıca zorunlu emeklilik fonlarının yatırımlarının büyük ölçüde devlet tahvillerine yönelmesi, getirilerin enflasyon karşısında sınırlı kalmasına neden oluyor.
Raporda, yaşlılara yönelik sosyal hizmetlerin de oldukça sınırlı olduğu kaydedildi. Evde bakım hizmetlerinden yararlananların oranı %1’in altında kalırken, bu hizmetin 31 belediyede hiç sunulmadığı belirtildi. Günlük bakım merkezlerinin kapasitesi yalnızca 200 kişiyle sınırlı, huzurevlerinde ise toplam 2.378 yatak bulunuyor.
Demografik projeksiyonlar ise daha da çarpıcı: 65 yaş üstü nüfusun oranının 2055 yılına kadar %34’ün üzerine çıkması, 80 yaş üstü nüfusun ise altı kat artması bekleniyor. Buna karşılık çalışma çağındaki nüfusun yaklaşık yarım milyon kişi azalacağı öngörülüyor.
Raporda ayrıca, yaşlı bakımına yönelik kapsamlı bir ulusal stratejinin 2020’den bu yana bulunmadığına dikkat çekildi. Mevcut politikaların ise net hedefler, finansman planı ve kurumsal koordinasyon açısından yetersiz olduğu belirtildi.
Uzmanlar, sistemin sürdürülebilirliği için emeklilik yaşının artırılması, prim oranlarının gözden geçirilmesi, emekli maaşı artış modelinin revize edilmesi ve bakım hizmetlerinin kapasitesinin artırılması gibi acil yapısal reformlara ihtiyaç olduğunu vurguluyor.
Denetim raporu, zamanında ve koordineli reformların hayata geçirilmemesi durumunda, kamu maliyesi üzerindeki yükün ciddi şekilde artacağı ve sosyal sistemin daha büyük baskı altına gireceği uyarısında bulunuyor.
