Bağımsız Makedonya’nın ilk Cumhurbaşkanı Kiro Gligorov’a yönelik suikast girişiminin üzerinden 30 yıl geçmesine rağmen, olayla ilgili dört temel soru hâlâ yanıt bekliyor: Suikastın nedenleri ve motivasyonları neydi? Olası azmettiriciler ve failler kimlerdi? Saldırı önlenebilir miydi ve neden engellenemedi? Devlet kurumları neden üç on yıl boyunca bu sorulara net cevap veremedi?
“Cumhurbaşkanı ve Makedonya Ordusu Başkomutanı Kiro Gligorov’a Suikastın 30. Yılı” başlıklı bilimsel ve uzmanlık konferansına katılan bazı isimler, saldırının siyasi saiklerle gerçekleştirildiği ve ülkenin yönünün değiştirilmesinin amaçlandığı görüşünü dile getirdi.
Emekli Albay Zoran Jovanovski, suikastın daha ilk günden siyasi motivasyonlu olduğunun açık olduğunu belirterek, patlayıcıyı satın alan kişinin kimliğinin hâlâ bilinmediğini söyledi. Jovanovski, soruşturmada yapılan hata ve ihmallerin kasıtlı olup olmadığının da netleşmediğini, Gligorov’un “Suikasttan Bir Gün Sonra” adlı otobiyografik kitabının da yeni bilgiler sunmadığını ifade etti.
Eski uluslararası yorumcu ve İştip Üniversitesi öğretim üyesi Ljubomir Gajdov ise suikastın ardından ülkenin siyasi istikrarının sarsıldığını ve 1994 seçimlerini kazanan koalisyonun dağıldığını hatırlattı. Gajdov, anayasa hukuku alanında önemli değerlendirmeler yapan Prof. Svetomir Şkarić’in görüşlerine atıfta bulunarak, dönemin hükümetinin sorumluluk üstlenme biçiminin hukuk tarihinde tartışmalı bir örnek oluşturduğunu söyledi.
Konferansta, eski Cumhuriyet Savcısı Stavre Cikov ile yapılan bir video söyleşi de yayımlandı. Cikov, görevde bulunduğu dönemde dosyayı yeniden açtığını ve Gligorov’un ilk kez bir savcı ve hâkim huzurunda mağdur sıfatıyla ifade verdiğini belirtti. Cikov, suikastın yalnızca cumhurbaşkanına değil, aynı zamanda ülkenin silahlı kuvvetlerinin başkomutanına ve dolayısıyla devlete yönelik bir terör saldırısı olduğunu vurguladı.
Cikov, dosyayı iki ceza hukuku boyutunda incelediğini, ancak savcılık dosyasının beklenenden zayıf olduğunu söyledi. Polis soruşturmasının büyük ölçüde vatandaş ifadeleri ve saha notlarıyla sınırlı kaldığını ifade eden Cikov, kapsamlı ve koordineli bir soruşturma yürütülmediğini dile getirdi.
Eski İçişleri Bakanı ve Demokratik Birlik Partisi Başkanı Pavle Trajanov da suikastın siyasi amaçlı olduğunu savundu. Trajanov’a göre saldırının arkasında, Makedonya’nın “kısaltılmış Yugoslavya” içinde kalmasını isteyen çevreler bulunuyordu ve özellikle Slobodan Milošević’in bu yönde çıkarı vardı. Ancak bugüne kadar ne yerli ne de yabancı servislerin kesin deliller ortaya koyabildiğini belirtti.
Trajanov, olay öncesinde Savunma Bakanlığı depolarından patlayıcı çalındığını ve 12 uzaktan kumandanın kaybolduğunu, ancak bu durumun üzerinin örtüldüğünü öne sürdü. Patlayıcının çalınan malzemeyle aynı olduğunun sonradan ortaya çıktığını söyleyen Trajanov, güvenlik birimlerinin ciddi ihmallerde bulunduğunu iddia etti.
Suikast sonrası olay yerinin yeterince güvenlik altına alınmadığını, sınırların kapatılmadığını ve kriz yönetiminde hatalar yapıldığını savunan Trajanov, 1998’de bakan olduğunda artık çok geç olduğunu ifade etti. Sırp eski askeri istihbarat yapıları ile bazı yerel unsurların olayda rol oynamış olabileceğine dair bilgiler aldıklarını, ancak hiçbir siyasi partinin gerçeğin tam olarak ortaya çıkarılması için yeterli irade göstermediğini söyledi.
Konferansa çok sayıda akademisyen, uzman ve araştırmacı katıldı. Organizasyon komitesi, suikastın hem ülke içinde hem de uluslararası kamuoyunda büyük şaşkınlık yarattığını hatırlatarak, Gligorov’un 1991’de bağımsızlığını ilan eden Makedonya’nın uluslararası alanda tanınmasındaki kilit rolüne dikkat çekti.
