AB Komisyonu’nun genişlemeden sorumlu üyesi Marta Kos’un hazırladığı ve üyelik sürecindeki vetoları aşmayı hedefleyen “non-paper” belgesi, yalnızca Ukrayna için değil, Batı Balkanlar ve özellikle Kuzey Makedonya açısından da yeni bir tartışma başlattı.
Avrupa Birliği’nin; uluslararası arenada itibar kaybı, ABD ile bozulan ilişkiler ve Ukrayna-Rusya savaşı nedeniyle tarihinin en derin krizlerinden birini yaşadığı bir dönemde, genişleme sürecinin revizyonu giderek daha yüksek sesle dile getiriliyor. Kos’un Ekim ayında duyurduğu belgenin Şubat-Mart aylarında kamuoyuna açıklanması bekleniyor.
Belgenin doğrudan hedefinin Ukrayna olduğu belirtilse de, diplomatik kaynaklara göre önerilen model Batı Balkan ülkeleri için de uygulanabilir. Ukrayna medyasında yer alan ve diplomatik kaynaklara dayandırılan bilgilere göre, non-paper iki temel seçenek içeriyor:
Eksik (kısmi) üyelik: Aday ülkelerin AB masasına oturması ancak oy hakkına sahip olmaması.
Kademeli üyelik: Aday ülkelere, tam üyelikten önce AB’nin bazı kurum ve politikalarına erişim sağlanması.
Ancak Kuzey Makedonya’nın euro-entegrasyon sürecinde yer alan kaynaklar, bu planın hayata geçirilmesinin zor olduğuna dikkat çekiyor. Macaristan, Slovakya, Yunanistan, Hırvatistan ve Bulgaristan’ın, veto haklarından vazgeçmeye açıkça karşı çıktığı vurgulanıyor.
Bu seçeneğin ancak ABD’nin Ukrayna için hazırladığı 20 maddelik barış planında “hızlandırılmış AB üyeliği”ne yer verilmesi durumunda daha gerçekçi hale gelebileceği ifade ediliyor. Böyle bir senaryoda Brüksel’in, Ukrayna ile birlikte Batı Balkanlar’ı ve Kuzey Makedonya’yı da kapsayan bir genişleme paketi gündeme alabileceği belirtiliyor.
Öte yandan süreç, Almanya’nın hazırladığı ve AB’nin iç reformunu öngören “iki vitesli Avrupa” belgesiyle daha da karmaşık hale geliyor. Almanya, Fransa, Polonya, İspanya, İtalya ve Hollanda’dan oluşan altı büyük ekonomi, bu hafta yapılacak video konferansta öncelikle Birliğin güvenliğinin güçlendirilmesini ele alacak. Bu yaklaşımın genişleme politikasını da etkilemesi bekleniyor.
Başbakan Yardımcısı Aleksandar Nikoloski, söz konusu bilgileri kısmen doğrulayarak Kos’un non-paper’ı konusunda aşırı iyimser olunmaması gerektiğini söyledi.
Öte yandan Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy, daha önce “assosiye üyelik” önerisini reddetmişti. Süreçte en ileri aşamada bulunan ve 2028’de üyelik hedefleyen Karadağ, genişleme kurallarının revizyonuna gerek olmadığını savunurken; Arnavutluk ise müzakerelere başlamış olmasına rağmen alternatif üyelik modellerine olumlu bakıyor.
Tüm bu gelişmeler, Kos’un non-paper girişiminin Kuzey Makedonya’ya kapı aralayıp aralamayacağı sorusunu belirsizliğini koruyan bir gündem maddesi haline getiriyor.
Sitel TV
